Utrata praw miejskich

O Pilicy » Legendy-Opowieści-Tajemnice » Utrata praw miejskich

Zasady zamiany miast na osady regulowało postanowienie Namiestnika z 30 maja 1818 roku. Artykuł 7 regulował szczególowo tryb postępowania:

Miasta skarbowe,instytutowe i prywatne nie dysponujące środkami na utrzymanie burmistrzów mogą zachować prawa miejskie gdy właściciel lub mieszkańcy zobowiążą się wnosić na ten cel składkę 600 złp (90rb) rocznie. W przeciwnym wypadku komisja rządowa Spraw Wewnętrznych może wystąpić z wnioskiem o wyznaczenie wójta i pozbawienie miasta praw miejskich bez naruszania jednak zastanych stosunków wzajemnych między właścicielami a mieszkańcami.

Dokument przewidywał również możliwość nadawania praw miejskich wsiom.W latach 1815-27 prawa miejskie utraciły 22 ośrodki.Do 1843 roku nadano prawa miejskie 14 wsiom i osadom.W latach 1843-49 nikt nie utracił i nikt nie zyskał praw miejskich co wiązało się z planowaną reformą.W 1844r. przystąpiono do opracowywania stosownych przepisów.W Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych przygotowano listę 185 miasteczek,które na ogólną liczbę 456 spełniały  kryteria „miejskości”.W 1847r.powstała nowa wersja listy,która uzyskała poparcie Komisji Rządowej Sprawiedliwości. W 1849 r. wstrzymano realizację reformy ze względu na planowane otwarcie granicy miedzy Cesartwem a Królestwem Polskim co miało dać nowy impuls dla rozwoju przemysłowego i handlowego miast.W 1853 roku miasta, na podstawie rocznego dochodu, podzielone zostały na 6 kategorii. Rada Administracyjna w latach 1852 i 1861 pozbawiła praw miejskich jedynie 4 miasteczka.Ukaz carski z 24 maja/5 czerwca 1861 wstrzymał przekształcanie na prośbę władz miejskich miasteczek w osady, co było dotychczas zjawiskiem częstszym niż czynność odwrotna.W 238 miastach stanowiących własność prywatną lub instytucji istniał opór wobec zniesienia feudalnych zależności wbrew stanowisku mieszkańców,którzy w licznych prośbach zwracali się :

porównanie ich z włościanami pod względem prawa do nabycia gruntów na własność.

Ukaz Aleksandra II z 19 lutego/2 marca 1864 zajął się tym problemem.W listopadzie 1864 rozesłano ankiety do magistratów.Miały one posłużyć do opracowania podstaw objęcia reformą uwłaszczeniową części ludności miejskiej. W 1865 rozesłano nowe ankiety do magistratów.Na ich podstawie w 1867r. wydano drukiem „Sbornik staticzeskich swiedienij o gorodach w Carstwie Polskim” . 28.10/9.11.1866 ogłoszono ukaz o zniesieniu stosunków dominalnych w miastach Królestwa Polskiego.11 lipca 1867 powołano Specjalny Komitet do Reorganizacj Zarządu Miast i Gospodarki Miejskiej przy Komitecie Urządzającym.W sierpieniu 1868r. komitet złożył sprawozdanie statystyczne z działalności i zaproponował przekwalifikowanie na osady:

A - miast liczących mniej niż 3000 mieszkańców

B - miast,w których liczba rolników przekracza 50% włascicieli nieruchomości.

C - miast, w których dochód roczny był niższy niż 1500 rb.

Już w1838 roku z urzędu gubernialnego w Kielcach pisano;

Miasto Pilica,jedno z zamożniejszych i ludniejszych w guberni ,nie było nigdy tak uposażone,by mogło pokryć potrzeby administracyjne.

329 miasteczek kwalifikowało się do degradacji a 123 spełniało kryteria miejskości.Komitet zaproponował rozciągnięcie na nie ukazu z 1864 roku o utworzeniu gmin wiejskich.Komitet d/s Królestwa Polskiego rozpatrywał wnioski w 1869 roku i uznał ,że na 452 ośrodki 103 są miastami .Pozostałe ani ze względu na rozwój przemysłu i handlu ani ze względu na dochody kas miejskich na takie miano nie zasługują a mieszkańcy płacą podatki wyższe niż ludność wiejska. Równocześnie uznano,że ośrodki te należy zamienić na osady a nie na wsie a reformę należy wprowadzać stopniowo. Ostatecznie ukaz z 1 czerwca 1869 w ciągu 2 lat przekształcił 336 miast na ośrodki niższej kategorii.

Jak widać proces przekształcania miast Królestwa Polskiego w osady był ewolucją a nie rewolucją wywołaną chęcią zemsty za „liczny udział w powstaniu” a zyskali na nim ci,którzy najliczniej w Powstaniu Styczniowym uczestniczyli - najbiedniejsza część społeczności miejskiej . Nie ukrywam,że w opowieściach ku pokrzepieniu serc brzmi to zdecydowanie mniej ciekawie.

W późniejszych latach władze Pilicy kilkakrotnie starały się o odzyskanie praw miejskich   co przyniosło skutek dopiero w roku 1993.