Piotr Kmita z Wiśnicza herbu Szreniawa

O Pilicy » Właściciele » Inni właściciele » Piotr Kmita z Wiśnicza herbu Szreniawa

Urodził się ok.1477r. Był młodszym synem Stanisława, wojewody ruskiego i Katarzyny z Tarnowskich. Miał brata Stanisława (II) i siostry: Annę, Nawojkę i Katarzynę. Młodość spędził na dworze cesarza Maksymiliana I. W wojsku nadwornym cesarza odznaczył się męstwem. Równocześnie nabrał humanistycznej ogłady. Był jednym z najbogatszych i najbardziej wpływowych ludzi w ówczesnej Polsce. W 1505r. posiadł, jako ostatni z rodu, olbrzymie dobra po zmarłym stryju Piotrze, woj. krakowskim. Po powrocie do kraju w 1509r. brał udział w wojnie z Tatarami. W 1511r. na mocy podziału z bratem Stanisławem, wojewodą bełskim, wziął po ojcu klucz wiśnicki z zamkiem i miasto Lipnicę jako dziedziczną dzierżawę. W 1512 walczył pod Wiśniowcem. W tym samym roku otrzymał starostwo przemyskie. W 1514r. Brał udział w bitwie z Moskwą pod Orszą. W 1515r. odziedziczył po matce dobra szczebrzeszyńskie Tarnowskich. Stało się to przyczyną długoletniego sporu z hetmanem Tarnowskim, który usiłował zagarnąć siłą Szczebrzeszyn. Kmita odzyskał posiadłość na mocy wyroku sądowego, ale spór o majątek był przyczyną stałej niezgody między marszałkiem a hetmanem przenoszonej na grunt polityczny. W tym samym roku udał się w orszaku Zygmunta I do Preszburga a stamtąd posłował do cesarza Maksymiliana do Linzu.W roku 1518 został marszałkiem nadwornym.W r. 1520 zasłużył się w wojnie z Zakonem i otrzymał od króla Zygmunta I prawo pobierania myta w Ustjanowej na utrzymanie drogi w należytym stanie. Był jednym z najbardziej zaufanych stronników królowej Bony Sforzy. W 1520 r. zmarł Hieronim Kurozwęcki, starosta szydłowski. Opiekę nad jego córkami Anną i Barbarą objął Jan (3) Pilecki starosta lubelski. W następnym roku Pilecki procesował się o prawo opieki nad córkami i dobrami Hieronima Kurozwęckiego z Piotrem Kmitą, prawnukiem Małgorzaty Kurozwęckiej, który wyszedł zwycięsko z procesu.Pierwsze samodzielne poselstwo odprawiał Kmita w r. 1522 na sejm Rzeszy do Norymbergi z prośbą o pomoc cesarstwa w związku z zagrażającym krajom węgierskim niebezpieczeństwem tureckim. W 1523 roku uzyskał starostwo spiskie a splendoru dodawał mu otrzymany od Karola V tytuł hrabiego na Wiśniczu. W tym samym roku zawarł małżeństwo z Anną z Bnina, córką wojewody poznańskiego Łukasza Górki. W r. 1524 Kmita dowodził jazdą i w pobliżu Trembowli nad Seretem zadał porażkę wojskom tureckim, które dokonały najazdu na Podole. W tym samym roku otrzymał starostwo kolskie oraz pozwolenie na poszukiwanie i wydobywanie rud metali w starostwie spiskim. W r. 1526 towarzyszył królowi w podróży do Gdańska. W następnym roku kierował ochotniczymi zaciągami dla Jana Zapolyi i otrzymał kasztelanię wojnicką. W roku 1529 został mianowany marszałkiem wielkim koronnym. Po 1530 r. zmarła jego pierwsza żona. W 1532r. Oddał kasztelanię wojnicką a otrzymał sandomierską . Przedłużono mu również na kolejne 10 lat pozwolenie na poszukiwanie i wydobywanie rud metali w starostwie spiskim. W r. 1533 otrzymał starostwo krakowskie a dzięki poparciu Bony objął w 1535r. został wojewodą sandomierskim. W następnym roku oddał to stanowisko zostając w zamian wojewodą krakowskim. Połączenie w jednym ręku urzędu starosty i wojewody krakowskiego dawało mu wielką władzę w Małopolsce. Tamtejsza szlachta w zamian za poparcie w urzędach ziemskich i grodzkich czy za zwolnienia z poboru podatków gotowa była śłużyć mu poparciem na sejmikach i sejmach. Kmita musiał poczuć się niezwykle pewnie skoro w 1537 w rokoszu lwowskim poparł szlachtę niezadowoloną z polityki wewnętrznej królowej. Później potrafił jednak poprzez swoich ludzi tak pokierować wydarzeniami, że w oczach pary królewskiej stał się mediatorem, który uspokoił wzburzoną szlachtę. W 1538 po śmierci brata Stanisława otrzymał jego dobra w ziemi przemyskiej i sanockiej z głównymi siedzibami rodowymi Sobieniem i Leskiem. W 1541 roku zawarł drugi związek małżeński. Jego wybranką była Barbara Herburtówna, córka Jana Herburta z Dobromila. W 1542 popierał politykę węgierską i turecką Bony i za jej usiłował przeszkodzić małżeństwu Zygmunta Augusta z Elżbietą rakuską. W 1544r. wbrew królowej poparł na sejmie brzeskim żądanie szlachty oddania Litwy w regencję Zygmuntowi Augustowi, a w następnym roku na sejmie krakowskim był jednym z głównych rzeczników dokonania unii z Litwą oraz z Prusami. Coraz bardziej niechętny Bonie i jej wpływom popierał szlachtę w jej walce z „białogłowskim panowaniem” i w żądaniu oddania regencji Zygmuntowi Augustowi. Gotów był popierać sprawę jego małżeństwa z Barbarą Radziwiłłówną. Niezręczność Radziwiłłów, którzy zwrócili się o pomoc najpierw do jego wroga Tarnowskiego Tarnowskiego, spowodowała zmianę frontu przez Kmitę, który ponownie znalazł się przy Bonie w opozycji przeciw Zygmuntowi Augustowi. W 1547 Rafał Pilecki z Zalesia ustąpił mu pod zastawem 30 000 florenów, dobra przynależne do zamku w Pilczy. Dobra te powróciły później w ręce Pileckich. W tym samym roku Kmita korzyści, jakie miał na dobrach Rafała Pileckiego- na mieście Tyczyn i wsiach Zalesie, Mokra Strona, Kielnarowa, Chmielnik, Błędowa, Brzezówka, Nowy Borek, Stary Borek, Straszydle, Hermanowa, Lubenia, Budziwój, Siedliska, Biała, Drabinianka, Słocina, Matysówka i inych, przeniósł na wsie Rafała Pileckiego Przybyszówka, Rudna i inne. Na sejmie w 1548 r. Kmita domagał się od króla zerwania małżeństwa z Radziwiłłówną a na sejmie w 1550 r. stanął po stronie króla, którego 24 sierpnia uroczyście podejmował z Barbarą Radziwiłłówną na zamku wiśnickim. Porozumienie z królem osłabiło stanowisko Tarnowskiego. Piotr Kmita zmarł na zamku krakowskim 31 października 1553 r. Uroczysty pogrzeb odbył się 30 listopada. Zwłoki złożono w katedrze wawelskiej, w mauzoleum rodzinnym w nie istniejącej dziś kaplicy Św. Antoniego. Wystawiono mu pomnik w stylu renesansowym z czerwonego marmuru, który znajduje się dziś tuż przy wejściu do katedry. Drugą żona przeżyła go. Zmarła w 1579 r. Po bezpotomnej śmierci Kmity jego olbrzymi majątek przeszedł na siostry: Annę, żonę Andrzeja Barzego, i Katarzynę, żonę Andrzeja Stadnickiego ze Żmigrodu. Piotr Kmita był mecenasem kultury. Jego dwór w Wiśniczu był jednym z najświetniejszych ośrodków polskiego renesansu. Liczni pisarze i uczeni dedykowali mu swoje dzieła. Był sławiony przez współczesnych mu historyków: Decjusza, Wapowskiego, Orzechowskiego, Górnickiego, Bielskiego i Paprockiego. Zgromadził duży księgozbiór i wiele czasu poświęcał lekturze. Nie poparł ruchu reformacyjnego. W swoich dobrach dokonał licznych fundacji na rzecz kościoła katolickiego. Kmita jako starosta krakowski był apodyktyczny i samowolny w postępowaniu, często doprowadzjąc do zatargów z innymi urzędnikami. W zgromadzonych dobrach często dopuszczał się nadużyć, powodujących interwencje króla w obronie chłopów i mieszczan. Troska o dobro publiczne i jego interesy splatały się ze sobą tak, że trudno było niejednokrotnie właściwie ocenić jego intencje i zamiary.

Dzieje Pileckich już wcześniej krzyżowały się z losami Kmitów. W latach 1401-09 Piotr Kmita sądził się z Jadwigą, wdową po Ottonie z Pilczy o granice wsi klucza tyczyńskiego. 21 maju 1489, w Krakowie, Jan (2) Pilecki dał wysoką porękę wojewodzie poznańskiemu Maciejowi z Bnina za Andrzeja Kmitę Sobieńskiego z Wiśnicza w związku z małżeństwem tego ostatniego z córką wojewody Barbarą.