O niepodległość-1914-1920

O Pilicy » Militaria » O niepodległość-1914-1920

PILICZANIE  W WALCE O ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI

 

KALENDARIUM

 

1914

Ziemia olkuska już w pierwszych dniach wojny znalazła się pod okupacją austriacką. Rosjanie w nocy z 31 lipca na l sierpnia wycofali się z tych terenów niszcząc przy tym ważniejsze cele strategiczne. Wysadzono w powietrze komory straży pogranicznej, most kolejowy na Brynicy, wodociąg i elektrownią kolejową oraz niemal cały węzeł komunikacyjny w Olkuszu i na ważniejszych stacjach. Wkroczyły tu wkrótce oddziały V Korpusu armii austro-węgierskiej dowodzone przez marszałka polnego Puchalo. Początkowo Austriacy nie mieli własnej koncepcji władzy administracyjnej na terenach zdobytych co wynikało z braku określonego stanowiska wobec przyszłości ziem polskich. Funkcję władz terenowych spełniały tzw. wojska etapowe, które zapewniały oddziałom operacyjnym możliwości wykonywania zadań, w tym utrzymanie bezpieczeństwa na tyłach. Administracja lokalna pozostawała w kompetencji komisarzy cywilnych powoływanych przy komendanturach etapowych. W tej próżni administracyjnej tworzyły się lokalne komitety społeczne próbujące wypełniać luki w systemie władzy administracyjnej, skarbowej, porządkowej i sanitarnej. Najwcześniej zorganizowany został Komitet Bezpieczeństwa Publicznego w Olkuszu. Stał się on właściwym gospodarzem terenu, spełniał wszystkie funkcje władzy państwowej i samorządowej, a jego działalność znacznie złagodziła katastrofalną sytuację polityczną i aprowizacyjną. Komitet powołał sekcje:

  • porządkową, która musiała zorganizować spośród mieszkańców miasta milicję obywatelską w celu ochrony porządku publicznego, wystawiania w miejscach publicznych całodobowych wart oraz nadzorowanie składania broni.

  • aprowizacyjną, która zobowiązana została do zgromadzenia zapasów podstawowych produktów spożywczych, walki ze spekulacją. Zabroniono wywozu produktów żywnościowych poza teren .miasta i powiatu.

  • sanitarną,

  • skarbową,

  • sądowniczą

  • budowlaną.

W Pilicy natomiast pracą Komitetu kierował dyrektor drożdżowni J.Bróg. Ponadto w jego skład wchodzili: ksiądz Fulman, dr Kolasiński, Jeleń, Sikorski i inni.

Kiedy Austriacy rozpoczęli wprowadzanie nowej administracji rola komitetów w powiecie olkuskim została znacznie ograniczona. Na terenach zajętych przez armie austriacką powołani zostali komisarze cywilni, którzy tworzyli władze powiatowe oraz gminne. Komisarzem cywilnym w Olkuszu w sierpniu i we wrześniu 1914 r. był por. Rostworowski, który znając język polski i stosunki panujące na tym terenie, sprawnie doprowadził do obsadzenia stanowisk wójtów i sołtysów. Komisarz nawiązał kontakt z komitetami bezpieczeństwa publicznego, reaktywował działalność instytucji handlowych oraz zabezpieczył porządek publiczny. Z reguły na stanowiskach pozostawali ci sami ludzie którzy pełnili funkcje w administracji pod zaborem rosyjskim. Wybrana w sierpniu 1914 roku rada gminna nie uzyskała jednak zatwierdzenia. Na tle podziału Zagłębia i innych ziem Królestwa Polskiego doszło do pewnych rozbieżności między sprzymierzeńcami i 5 września 1914 r. wkroczyła do Olkusza armia niemiecka. Czasowo Olkusz i zachodnią część powiatu znalazły się pod okupacją niemiecką. W pierwszej połowie października 1914 r. działający we wschodniej części powiatu olkuskiego komendant etapów l.armii opracował instrukcję w sprawie organizacji władz terenowych na obszarach zajętych. Według niej naczelnikiem powiatu zostawał komendant powiatowy w randze oficera sztabowego, a komisarz cywilny stawał się jego doradcą. Komendant miał uporządkować administrację na podległym mu obszarze, powołać wójtów i jego dwóch doradców oraz zorganizować żandarmerię, pełniącą zadania policyjne. W wypadku braku kandydata na wójta komendant stanowisko to mógł powierzyć żandarmowi. Na obszarze działania l.armii austriackiej utworzone zostały komendy powiatowe w Olkuszu, Będzinie, Miechowie, Jędrzejowie i we Włoszczowej. Łączyły one funkcje władzy zarządu wojskowego oraz władzy administracyjnej. Językiem urzędowym stał się język niemiecki, przy ogłoszeniach, odezwach i zarządzeniach zaś stosowano formę dwujęzyczną. Wspomniane wcześniej rozbieżności między Austrią a Niemcami rozwiązano na szczeblu centralnym. Niemcy wraz z powołanymi władzami cywilnymi opuścili miasto dopiero 6 listopada a tereny te ponownie przejęła administracja austriacka. Rozwój wydarzeń spowodowany kontrofensywą rosyjską doprowadził do załamania się austriackiej koncepcji w sprawie tworzenia terenowych ogniw władzy. W wyniku kontrofensywy rosyjskiej linia frontu przecięła powiat . Olkusz znalazł się po stronie austro-niemieckiej, wschodnia zaś część powiatu po stronie rosyjskiej co dodatkowo pogłębiło chaos administracyjny. W listopadzie i w grudniu przez okres pięciu tygodni toczyły się ciężkie walki a Pilica i wiele miejscowości na południe od niej przechodziło z rąk do rąk. Znaczne straty poniosło wiele miejscowości. Oprócz Sułoszowej największe zniszczenia zanotowano w Pilicy, która niemal w całości uległa spaleniu i zburzeniu, a pola wokół niej od wybuchu bomb i pocisków artyleryjskich i transzei wojskowych wyglądały jak olbrzymich rozmiarów kretowisko. Zarzecze koło Pilicy zostały całkowicie zniesione z powierzchni ziemi. Obie strony konfliktu masowo dokonywały rekwizycji inwentarza żywego, siły pociągowej oraz produktów żywnościowych. Spowodowało to katastrofalną sytuację aprowizacyjną. W grudniu cały powiat olkuski znalazł się znowu po stronie austriackiej. Do końca grudnia 1914 r. zakończono rozpoczęte jeszcze przed rosyjska ofensywą organizowanie komend jednak właściwą pracę podjęły one na początku roku następnego, porządkując sprawy administracji.

Piłsudski duże nadzieje na realizację własnych planów związanych z działalnością strzelców, a później Legionów łączył z powiatem olkuskim. Już w chwili formowania Legionu Zachodniego sugerował on, aby rekrutację przeprowadzać w tych miejscowościach, gdzie występowały silne ośrodki ruchu socjalistycznego. W liście do płka J. Nowaka z dnia 22 sierpnia 1914 r. z Kielc proponował, aby dowództwo Legionu przenieść do Olkusza,

[...] gdzie sąsiedztwo Zagłębia i Częstochowy dałoby możność czerpać z bogatych zasobów ludzkich tych okolic.

Naczelny Komitet Narodowy pragnąc posiadać właściwą ocenę sytuacji w zajętych przez Austriaków terenach, rozesłał emisariuszy, których nazwisk nie udało się ustalić. Sprawozdania przesyłali oni do tajnej komórki, jaką było Biuro Służby Informacyjnej, Jeden z emisariuszy w sprawozdaniu z dnia 27 sierpnia 1914 r. donosił , że społeczeństwo przypisuje NKN jako rząd narodowy i oczekuje na możliwość zaciągania się w szeregi Legionów. Równocześnie wysłannik ten informował o gotowości ludności małych miasteczek powiatu olkuskiego do zbrojnego wystąpienia przeciwko Rosji. Z takim argumentem wystąpił Piłsudski wobec Niemiec i Austro-Węgier. Wspomniany emisariusz przestrzegał że jest to element niepewny politycznie.

1915

Początkowo funkcję komendanta w Olkuszu pełnił major Rudolf von Dahmen a po nim pułkownik Demeter Edl.v.Tarangul. Jego zastępcą był Franz Linder. Komisarzem cywilnym w randze doradcy komendanta był Stanisław Piwocki. Powołano też referentów do prowadzenia właściwych resortów, które obsadzono miejscowymi urzędnikami polskimi. Katastrofalnie wyglądała sytuacja aprowizacyjna. Według najbardziej, optymistycznych szacunków podanych w lutym 1915 roku wsie powiatu olkuskiego posiadały zapasy żywności tylko do połowy kwietnia i to nie uwzględniając przeznaczenia pewnej ilości ziarna na zasiewy wiosenne. W jeszcze gorszej sytuacji byli mieszkańcy miast i osad. Nic więc dziwnego, że sprawą aprowizacji próbowały wziąć w swoje ręce komitety obywatelskie i różne organizacje charytatywne. W miarę odsuwania się frontu następowało złagodzenie fatalnego stanu aprowizacji. Zaprzestano rekwizycji koni, których na terenie powiatu pozostało niewiele. Sytuacja w rolnictwie początkowo przedstawiała się wręcz tragicznie. Z trudem dokonano w 1915 r. wiosennych zasiewów, co pozwoliło w latach następnych zaspokoić częściowo miejscowe potrzeby. Jak relacjonował delegat NKN na teren powiatu olkuskiego w celu zaspokojenia potrzeb związanych z siewami wiosennymi należało nadesłać 12 tyś. korcy owsa, 8 tyś, korcy jęczmienia i 400 korcy koniczyny. Ludność częściowo własnym nakładem dokonała obsiewów ziem, przynosząc na plecach zboże z terenu powiatu miechowskiego. Powszechny brak ziarna powodował spekulację. W maju 1915 r. powstały gubernatorstwa wojskowe w Kielcach, z tymczasową siedzibą w Miechowie, oraz w Piotrkowie Trybunalskim, którym podporządkowano komendantów powiatowych. Gubernatorem kieleckim pozostał generał major Erich Diller. Wykrystalizowała się ostatecznie koncepcja władzy administracyjnej na terenach okupowanych. Wobec znacznego przesunięcia linii frontu na wschód i zajęcia całego Królestwa Polskiego przez wojska austriackie i niemieckie oddzielono czynności komend powiatowych od armii. W tym samym miesiącu powstał Gminny Komitet Ratunkowy. W połowie 1915 r. zanotowano niespotykanie wysokie ceny. Jesienią 1915 z braku ziarna obsiano w powiecie zaledwie 1/3 ziemi ornej. Pozostałą zaś część przeznaczono na siewy wiosenne i rośliny okopowe. Austriacy zastosowali reglamentację płodów rolnych, którą przeprowadzały specjalne instytucje ściśle związane z komendami powiatowymi. Ściągały one dostawy przymusowe, pozostawiając rolnikom płody konieczne tylko na wyżywienie i mało wydajne zasiewy co wpływało na wzrost drożyzny i spekulację, która przyjęła niespotykane rozmiary. Szczególnie dotkliwie odczuwała taką sytuacje ludność utrzymująca się z pracy najemnej. Robotnicy z północnych terenów powiatu (Ogrodzieniec, Pilica) w poszukiwaniu pracy emigrowali do innych zaborów. W końcu sierpnia 1915 r. rozporządzeniem Naczelnego Wodza ustanowiono Generalne Gubernatorstwo Wojskowe w Polsce z siedzibą w Kielcach, któremu podlegały komendy powiatowe. Funkcję gubernatora pełnił odtąd płk Józef Kwiatkowski, a jego zastępcą był Aleksander Szamszula. Siedzibę gubernatorstwa przeniesiono później do Lublina.

Od delegata NKN na powiat olkuski Antoniego Minkiewicza oraz od komendantów Biur Werbunkowych i oficerów Legionów przebywających na tym terenie płynęły sygnały:

...W okolicach zajętych obecnie (luty 1915) przez wojska austriackie do NKN i Legionów ludność odnosi się nieufnie...

W licznych raportach w końcu 1915 r. alarmowano, że prócz inteligencji, całe społeczeństwo powiatu, łącznie z ziemiaństwem i duchowieństwem:

[...] odnosi się do akcji Legionów i NKN wrogo.

Podobny stosunek wyrażali robotnicy zakładów w Sławniowie i Wierbce oraz właściciel tych fabryk - Aleksander Moes. Negatywne nastawienie do Legionów i NKN wynikało głównie z faktu wiązania się ich z Austro-Węgrami. Ludność z duża rezerwą odnosiła się do wszelkich poczynań władz okupacyjnych, które zachowując się jak w kraju podbitym, nie zabiegały o przychylność partii i organizacji politycznych prowadząc gospodarkę rabunkową i eksploatując powiat do granic wytrzymałości. Wydział Organizacyjny NKN skierował na tereny powiatów swoich delegatów, którzy nadsyłali szczegółowe sprawozdania z sytuacji społecznej, politycznej i gospodarczej, panującej na powierzonym im obszarze oraz podejmowali próby zorganizowania pomocy dla ludności dotkniętej skutkami wojny. Funkcje delegata na powiat olkuski pełnił inż. A. Minkiewicz, były zawiadowca kopalni „Olkusz". Przez krótki okres czasu siedzibą Departamentu Wojskowego NKN był Sławków. W tym czasie szef sztabu NKN Władysław Sikorski powierzył misję komendanta werbunkowego do Legionów Stefanowi Buchowieckiemu. Rekrutacja odbywała się przy pełnym poparciu władz austriackich. Komendant powiatu olkuskiego Rudolf v. Dahmen w dniu 25 stycznia 1915 r. w oparciu o rozkaz Naczelnej Komendy Armii z dnia 22 grudnia 1914 r. polecił wójtom i sołtysom udzielić wszelkiej pomocy oficerom Legionów i komendantom werbunkowym, którzy przeprowadzać mieli agitację na rzecz wstępowania do Legionów. Pod koniec 1915 r. NKN powołał do życia specjalną komórkę, zajmującą się werbunkiem ochotników, mianowicie Biuro Werbunku. Na oficera werbunkowego zaś wyznaczony został Rudolf Burda. Rozpoczął on pracę w Olkuszu od zameldowania się u komendanta powiatu, którym wówczas był płk Kwiatkowski. Mimo energicznej działalności Biura Werbunkowego jego dorobek był mierny. Od sierpnia 1914 r. do końca 1915 r. z terenu powiatu olkuskiego udało się zwerbować zaledwie 225 ochotników. Na zmianę nastrojów wobec monarchii austro-węgierskiej wpłynęła możliwość upowszechniania oświaty i kultury w języku polskim. W 1915 r. w szkołach miejskich i małomiasteczkowych obok języka polskiego wprowadzono język niemiecki jako obowiązkowy.

Po sierpniu 1915 r.,kiedy to Józef Piłsudski powołał do życia Polską Organizację Wojskową, powstała placówka w Pilicy, której organizatorem był uczeń VIII klasy Gimnazjum w Olkuszu Mieczysław Kubiczek [późniejszy komendant obwodu] a pierwszym komendantem został Antoni Otrębski.

1916

14. lutego 1916 r. ukazało się rozporządzenie c. i k. komendy obwodowej w Olkuszu w sprawie karania przekroczeń policyjnych przez wójtów, które dotyczył postępowania karnego w sprawach przekroczeń, zarządzeń i przepisów policyjnych o ile je popełniono na obszarze gminy i o ile inne przepisy nie zastrzegają prawa karania innym władzom. Sprawy rozpatrywali wójtowie przy współudziale dwóch mężów zaufania Kara przez wójta wymierzona nie mogła przewyższać kwoty 20 koron lub, w razie nieściągalności, 2 dni aresztu. Jako mężów zaufania wyznaczono:

Dla Kidowa:

  • Szota Tomasz, zastępca wójta

  • Przybylik Jan, zastępca sołtysa

  • Jastrząb Izydor, sołtys

Dla Pilicy:

  • Stróżecki Antoni, sołtys

  • Niecko Franciszek, zast. wójta

  • Dr. Kolasiński Józef, radny,

Rozpoczęto zwalczanie spekulacji:

Żądanie cen wyższych aniżeli podanych w cenniku lub uwidocznionych na towarze, lub oznaczenie w cenniku lub na towarze ceny, nieodpowiadającej istotnej wartości lub jakości towaru, będzie surowo karane... grzywną do 2000 koron lub aresztem do 6 miesięcy... Odmówienie sprzedania towaru po oznaczonej cenie, ukrycie towaru, lub złośliwe zniszczenie będzie karane jeszcze surowiej, a to grzywną do 20.000 koron lub aresztem do jednego roku. Obok kary aresztu może być zarządzone zaniknięcie lokalu przedsiębiorstwa i utrata uprawnienia przemysłowego.

Wprowadzono monopol cukrowy. Zajęto zapasy siana i koniczyny. Gminy Kidów, Pilica, Wolbrom i Żarnowiec miały dostarczyć paszę do kadry uzupełniającej c. i k. pułku ułanów Nr. 2 w Wolbromiu stacjonującego przy fabryce Westena. Zajęto rzepaku. Wprowadzono reglamentację jaj. Za ukrycie zapasów groziła grzywna do 100.000 koron albo areszt do lat 5-ciu. Obowiązywał zakaz wywozu zwierząt a gminy miały pod osobistą odpowiedzialnością dostawić oznaczona ilość bydła na wskazane targi:

  • Gmina Kidów 8 sztuk bydła rogatego;

  • Gmina Pilica 16 sztuk bydła rogatego i 15 sztuk świń;

Komitety, hurtownie, sklepy i piekarnie nie mają prawa do zakupu mlewa gdzie indziej, jak tylko w młynach które wskaże c. i k. Komenda obwodowa. W Pilicy wskazano jako hurtownie mąki:

  • Katolicki Komitet Ratunkowy

  • Żydowski Komitet Ratunkowy

a do drobnej sprzedaży mąki wyznaczono:

  • Stowarzyszenie Spożywców „Siła”

  • Żydowski Komitet Ratunkowy

Piekarnie prowadzili:

  • Sztegelman H.

  • Pośpiech Wal.

  • Szwarcberg Icek

  • Mlecko Andrzej

  • Weinreb Blima

  • Sławno Haja

a sprzedażą chleba zajmowały się:

  • Sklep spożywczy „Siła”

  • Żydowski Komitet Ratunkowy

  • Drążkiewicz A.

  • Przewłocka M.

  • Unger Golda

  • Berman Icek

  • Holzdorf Bor.

Reglamentacją objęto kolejne surowce: łój, kości, stearyna, tłuszcz kostny, stearyna i klej skórny.

C. i k. Komenda obwodowa w Olkuszu przyznawała jednorazowe wsparcie instytucjom dobroczynnym. Między innymi w gminie Pilica:

  • Kuchni na 120 osób 800 koron

  • Dla przytułku starców 100 koron.

  • Jako zapomogi 400 koron.

w gminie Kidów na zapomogi dla biednych - 200 koron. Z okazji urodzin Jego Cesarskiej i Królewskiej Mości Najjaśniejszego Pana Franciszka Józefa I-go kuchnia w Pilicy otrzymała 1000 koron.

Ustanowiono komisje szacunkowe w celu ustalenia strat materialnych wynikłych bezpośrednio z powodu działań wojennych. Główna Komisja szacunkowa rolna ziemi kieleckiej utworzyła komisję obwodową w Olkuszu, pod przewodnictwem inż. Antoniego Minkiewicza, oraz komisje miejscowe m.in. dla gmin: Kidowa, Kroczyć, Ogrodzieńca i Pilicy pod przewodnictwem inż. Jana Broga.

6 lipca 1916 r. oficer werbunkowy Legionów pisał do Szefa Departamentu Wojskowego NKN:

„Rezultaty marne, w żadnym nie stojące stosunku do kosztów utrzymania Biura, choć w porównaniu z innymi okręgami na pierwszym, stojące miejscu"

i dobrowolnie zrezygnował z powierzonego stanowiska. W kolejnych miesiącach Biuro Werbunkowe również nie mogło pochwalić się dobrymi wynikami, wręcz przeciwnie, wystąpił dalszy spadek liczby ochotników do batalionów uzupełniających. Miejscem postoju batalionu uzupełniającego Legionu Zachodniego był Bolesław. Austriacy przeprowadzili dokładny rejestr roczników poborowych uwzględniający wszystkich mężczyzn zdolnych do noszenia broni i przesyłali odpisy tych list do Biura Werbunkowego co spowodowało wśród ludności obawę przed powszechną mobilizacja do Legionów lub wojska austriackiego. Austriacy chcąc pozyskać sympatie Polaków zezwolili na obchodzenie uroczystości związanych z pamiętnymi rocznicami, jak: Konstytucji 3-Maja czy wybuchu powstań listopadowego i styczniowego. Zgodzili się na zakładanie organizacji społecznych, młodzieżowych, kulturalno-oświatowych oraz uruchamianie szkół różnych typów.

Do pilickiej POW należało około 50 mężczyzn w wieku od 16 do 30 lat. Placówka pilicka weszła w skład obwodu pilickiego POW, którego komendantem był Eugeniusz Stolarski. POW była organizacją tajną. Każdy członek POW otrzymywał pseudonim i składał przysięgę na wierność organizacji. Piliccy Peowiacy byli równocześnie członkami „Piechura” i pod jego szyldem ćwiczyli musztrę oraz podchody. Mieli też broń ukrytą w domach i nocami odbywali nielegalne ćwiczenia wojskowe w Lipiu i na polach za górą św. Piotra. Według raportu Komendy Obwodu POW z 25 stycznia 1917 w Pilicy działały Skaut, którego szarże należały do POW oraz Straż Ogniowa. Pomocniczego Komitetu Wojskowego i Polskiego Skarbu Wojskowego nie było.

Raport sytuacyjny Komendy Obwodu 7 15XII 1916:

Co się tyczy rozwoju organizacji, to muszę stwierdzić,że rozwija się pomyślnie. Prócz Olkusza mamy już oparcie w Bolesławiu, Kluczach,Rabsztynie, Wolbromiu, Jangrocie, Żarnowcu,Pilicy.

W 1916 roku, pod wpływem idei galicyjskiego towarzystwa gimnastycznego Sokół, rozpoczęło działalność Towarzystwo Piechur w Kielcach, oddział w Pilicy. Liczyło ono około 40 członków a prezesem był Mieczysław Kubiczek. Oficjalnie organizacja miała charakter sportowy, więc nie doznawała przeszkód ze strony władz zaborczych. „Piechur” stał się przykrywką dla członków POW, którzy pod jego szyldem organizowali ćwiczenia.

W 1916 w Królestwie Polskim działały: Naczelna Komenda Skautowa w Piotrkowie, Związek Skautek Polskich w Łodzi, "Junactwo" na Lubelszczyźnie. W Galicji funkcjonowało Związkowe Naczelnictwo Skautowe a w Wielkopolsce dwie organizacje skautowe o nieznanej dzisiaj nazwie. Na terenie Rosji i Ukrainy istniało Naczelnictwo Harcerskie w Kijowie.1 listopada 1916 cztery działające na terenie Królestwa organizacje skautowe utworzyły Związek Harcerstwa Polskiego. Ruch skautowy zaistniał wówczas w Pilicy a pierwszym drużynowym był Stanisław Buholc.

Tymczasem kielecka hierarchia kościelna zabroniła odprawiania nabożeństw rocznicowych oraz za pomyślność Legionów i przypominała duchowieństwu o złożonej carowi przysiędze. Spod zarządzenia biskupa kieleckiego Augusta Łozińskiego wyłamał się jedynie proboszcz Czesław Chodorowski ze Strzegowej, który odprawił nabożeństwo w Wolbromiu ku czci rocznicy powstania listopadowego. W późniejszych latach stosunek wyższej hierarchii kościelnej do Austriaków i pracy NKN uległ zmianie i każda obchodzona uroczystość poprzedzona była nabożeństwem.

Rolnicy mieli obowiązek odstawienia zboża do magazynów Polskiej Centrali Zbożowej w Pilicy, wywozili je jednak do Zagłębia i sprzedawali po wysokich cenach. We wrześniu 1916 r. magazyny gminne były puste, nie było mąki ani kaszy. Chleb sprzedawano po ćwierć funta dziennie na jedną kartę chlebową a zapasy w magazynach wystarczały na 10 dni . W dniu 5 października 1916 r. grupa piliczan wystosowała pismo do gubernatora Stanisława Szeptyckiego. 7 października przybył do Pilicy wysłannik gubernatora, który w porozumieniu z żandarmerią i przy udziale 52 osoby z Wierbki, 15 ze Sławniowa i nieokreślonej liczba Piliczan doprowadził do zablokowania wywozu zboża na handel poza teren gminy. Powołano komisje gospodarcze do których weszli w gminach Pilica i Kidów :

  • ks. Dziekan Mieczysław Froelich,

  • Jan Bróg, inżynier,

  • Jerzy Stamirowski,

  • Kazimierz Arkuszewski, Pilica,

  • Józef Kubiczek, wójt Pilicy,

  • Strączyński z Siadczy,

  • Szota Ludwik, wójt Kidowa.

Proklamacja 5 listopada 1916 r. przez Austrią i Niemcy niepodległego Państwa Polskiego pozwoliła na publiczne manifestowanie uczuć patriotycznych .

Z powodu wdrożenia dochodzeń karno-sądowych usunięci zostali z urzędów: ......sołtys wsi Wierzbica, gminy Kidów, Balzer Grabowski.... Za nadużycie władzy urzędowej, niedbałe wykonywanie obowiązków i pijaństwo usunięty został sołtys wsi Kocikowej, gminy Pilica, Walenty Bielak. W miejsce usuniętych powierzono obowiązki ... Pawłowi Kucharskiemu we wsi Wierzbica, gminy Kidów i Janowi Pociejowi we wsi Kocikowej, gminy Pilica, jako zastępcom sołtysów, powierzyłem sprawowanie urzędów sołtysów.

1917

Sprawami aprowizacji nadal kierował założony w maju 1915 r . Gminny Komitet Ratunkowy. W dniu 15 lutego GKR liczył 44 osoby, a jego prezesem był Aleksander Moes. Władze administracyjne wprowadziły ścisłą reglamentację na zboże i ziemniaki .

W dniu 6 maja 1917 r., obchodzono rocznicą Konstytucji 3 Maja. Po nabożeństwie w kościele parafialnym w Pilicy pochód z chorągwiami i sztandarami przeszedł do kościoła Św. Piotra, stamtąd na ulicę Lelowską, a tam na domu wójta Józefa Kubiczka przybito tablicę z napisem „Ulica 3 Maja". Wieczorem, w fabryce Arkuszewskiego zorganizowano odczyt o Konstytucji 3 Maja oraz koncert. W pochodzie nie wzięli udziału chłopi oraz Żydzi a pilicka straż ogniowa nie użyczyła sztandaru ani orkiestry, tłumacząc że 3 Maja nie jest świętem strażackim.

24 maja 1917 przyjechał do Olkusza Referent polityczny komendy naczelnej POW, członek kierownictwa, założyciel i organizator PSL Poniatowski. Na zebranie polityczne przybyło przeszło 50 osób z Olkusza i okolicy. Poniatowski rozmawiał z panem Józefem Kotnisem, który zdecydował się prowadzić pracę ludową po dostarczeniu mu wszystkich wydawnictw ludowych oraz statutu PSL. O nastrojach wśród ludności świadczą meldunki:

30 VI 1917 w Wierbce przy magazynie żywności było dwóch Austriaków, którzy bez rozkazu wyższej władzy rekwirowali w okolicy na swoja osobistą własność. Doniesiono o tym do ck Komendy [Obwodowej] i Austriaków tych aresztowano.

7 VII w okolicach szczególnie Wierbki ,Żarnowca etc. istnieje silne naprężenie rewolucyjne. Ludność jest zupełnie zniechęcona do obecnej władzy, rolnicy zastrzegają się że z nowych zbiorów nic dawać nie będą

Prężnie działał Piechur:

Manewry Piechura odbyły się 22 lipca (1917) ,wzięły w nim udział oddziały z Żarnowca,Wierbki, i Pilicy, koło stu pięćdziesięciu ludzi. Prowadził obywatel Młot [Eugeniusz Stolarski- komendant organizacji lokalnej nr 2 Żarnowiec od stycznia do sierpnia 1917, potem instruktor objazdowy obwodu 7] przy pomocy obywatela "Pakowskiego". Potem przyjechał kierownik obwodowy z zastępcą, program był następujący:marsz ubezpieczony, musztra sekcji, plutonów, kompanii, rozstawianie nocnych wart, alarmy. Teren: okolica Żarnowca. 22 lipca w południe odbyło się uroczyste wejście do Żarnowca. Piechurów wprowadził do miasta oddział miejscowej straży ogniowej z dętą orkiestrą włościaństwa ze wsi Wola Libertowska. Wszędzie ludność nadzwyczaj owacyjnie witała piechurów. Skutki manewrów były nadzwyczajne.

W lipcu powołano Gminną Komisję Gospodarczą.W sierpniu koło „Piechura” powstało w Wierbce, gdzie prezesem został K. Łazowski,a nieco później w Sławniowie.

Urządzane są rozmaite zloty piechurów, jak na przykład 15 sierpnia 1917 w Wierbce, w którym brały udział oddziały ze Szczekocin, Rokitna, Żarnowca, Wolbromia Pilicy i Wierbki, aby podnieść ducha narodu i zachęcić do dalszej pracy.

21 października 1917 r. podczas uroczystości ku czci Tadeusza Kościuszki Skaut i Piechur po raz pierwszy zaprezentowały się publicznie.

W Pilicy działało biuro werbunkowe do Legionów liczące 4 ludzi.

03 VIII 1917 wzmogło się zainteresowanie sprawami POW. W ciągu miesiąca lipca powstały w obwodzie siódmym nowe organizacje lokalne ...nr 8.(Pilica)

Pod koniec roku 1917 do pilickiej POW przybył wachmistrz legionowej kawalerii ppor. Mieczysław Piekarski, który prowadził regularne ćwiczenia bojowe z zakresu przygotowania do dywersji i wywozu zboża z magazynów okupanta.

Ludomir Tarkowski należał do drugiego zastępu skautowskiego w Kieleckiej Szkole Handlowej Męskiej. Po powołaniu w sierpniu 1915 do życia POW Por. Ulrych z biura werbunkowego w Kielcach miał za zadanie zorganizowanie w Kielcach Polskiej Organizacji Wojskowej zwrócił się więc przede wszystkim do starszych harcerzy. Kilku z nich,w tym Tarkowski, zgłosiło się do tej akcji tworząc w październiku 1915 grono słuchaczy pierwszej szkoły wojskowej w Kieleckim Okręgu P.O.W. Pierwszy wykład odbył się w środę dn. 20 października 1915 roku w lokalu Biura Werbunkowego. Po otrzymaniu matury:

zdaje się, jedynie Tarkowski Ludomir pozostał nadal czynnym członkiem P.O.W., prowadząc lokalną Komendę w Pilicy.

Nie wiem jakiego dokładnie okresu dotyczy informacja o Tarkowskim.

Jako deputowani do olkuskiej reprezentacji powiatowej wybrani zostali:

  • z grupy najwyżej opodatkowanych handlu, przemyski i własności nieruchomej:...Stamirowski Jerzy, ...Bróg Jan...

  • z grupy gmin wiejskich:...

    • Kroczyce-Kidów: Jan Odechowski,

    • Pilica: Józef Kotnis,

    • Wolbrom: Dr. Józef Kolasiński.

W Grudniu w skład gminnych komisji gospodarczych powołanych przez władze austriackie weszli:

Gmina Pilica:

  • Niecko Franciszek, zastępca wójta — przewodniczący i zastępca przedstawiciela gminy.

  • Jakacz Jan, ze Złożeńca — zastępca przewodniczącego i przedstawiciel małej własności ziemskiej.

  • Kubiczek Józef, wójt — przedstawiciel gminy.

  • Arkuszewski Kazimierz, z Pilicy — przedstawiciel wielkiej własności ziemskiej.

  • Ojrzanowski Aleksander, z Kąpiołek — zastępca przedstawiciela wielkiej Własności ziemskiej.

  • Gumułka Walenty, z Biskupic — zastępca przedstawiciela małej własności ziemskiej

  • Leszczyński Franciszek, z Pilicy — zastępca przedstawiciela bezrolnej ludności.

  • Obieżyński Edward, z Pilicy — przedstawiciel bezrolnej ludności.

Gmina Kidów:

  • Szota Antoni, zastępca wójta - przewodniczący i zastępca przedstawiciela gminy.

  • Szczerba Ignacy, z Przychód - zastępca przewodniczącego i przedstawiciel wielkiej własności ziemskiej.

  • Kowalczyk Wojciech, wójt - przedstawiciel gminy

  • Witkowiec Jakób, z Dobrakowa - zastępca przedstawiciela wielkiej własności ziemskiej.

  • Grabowski Wincenty, z Szyć — przedstawiciel małej własności ziemskiej.

  • Kapuśniak Franciszek, ze Sierbowic — zastępca przedstawiciela małej własności ziemskiej.

  • Sendra Antoni, z Szyć — przedstawiciel bezrolnej ludności.

  • Rydel Jan, z Szyc — zastępca przedstawiciela bezrolnej ludności.

14 grudnia gmina Pilica wybrała swego reprezentanta do tworzącego się w Olkuszu sejmiku powiatowego. Został nim Józef Kotnis z Wierzbicy. Kolejne regulacje objęły pozwolenia na otwarcie młynów:

  • a) młyny gospodarskich, przeznaczone do przemielenia zboża, które producenci mogli zostawić na własne potrzeby, dla swojej służby i czeladzi, lub tego zboża, które mają prawo mleć bezrolni mieszkańcy wsi i osad.

  • młyny kontraktowe przeznaczone do przemielenia zboża zakupionego przez władze.

Po raz kolejny uregulowano obrót i bicie zwierząt domowych. W Pilicy urządzono spęd bydła tylko z gminy Pilica, Kidów, Kroczyce. Do prowadzenia skupu i uboju bydła, owiec i kóz upoważnieni zostali w Pilicy:

  • Feder Szmul,

  • Rusinek Mordka,

  • Steinkeller Mordka,

  • Rosenberg Szyja,

  • Dubin Chaim,

  • Getreidehandler Lejzer,

  • Szczekocki Jurger,

  • Górski Stanisław.

A dla skupu i uboju świń:

  • Różewicz Roman

  • Otrębski Władysław

  • Kubiczek Aleksander

  • Szlękowski Szymon

  • Błażkiewicz Marceli

W dniu 21 października odbyty się uroczystości ku czci Tadeusza Kościuszki. Miasto przybrało odświętny wygląd. Dwójki kosynierów na koniach wzywały do dekorowania domów i ulic. O godzinie 10 wszystkie szkoły, Piechur, Skaut, straż ogniowa i orkiestra włościańska zebrały się na rynku, gdzie miał stanąć pomnik Naczelnika. Przed prowizorycznym pomnikiem Naczelnika przemawiał profesor Feliks Borysławski i trzech innych mówców. Uczniowie pilickiej szkoły średniej odśpiewali „Poloneza Kościuszki". Następnie przeszedł pochód, odbyły się pokazy ćwiczeń Piechura i Skauta zakończone defiladą a na koniec odśpiewano „Rotę” Marii Konopnickiej. Wieczorem odbyło się przedstawienie teatralne w wykonaniu młodzieży z Pilicy, Sławniowa i Wierbki .Żandarmeria austriacka nie reagowała na manifestacje, jednak c. i k. komenda powiatowa:

dnia 18. listopada 1917, złożyła z urzędu p. Józefa Kubiczka w Pilicy....Powodem tego zarządzenia była sprzeczna z życzeniami c. i k. Komendy agitacya wspomnianych Komisarzy przeciw Komitetowi ratunkowemu, względnie niewykonywanie wydanych rozkazów i podburzanie ludności do oporu przeciw zarządzeniom c. i k. Komendy. Załatwianie spraw gminnych zlecono czasowo p.Franciszkowi Niecko w Pilicy. Wybory na wójtów rozpisano.

1918

Pomimo zaostrzonej kontroli handlu w Pilicy

...wzrasta stale spekulacja, drożyzna, i dojdzie do wymierania całych rodzin... o ile wojna potrwa czas dłuższy, a przed jej końcem nie przeniesiemy się na łono Abrahama, będziemy musieli zastosować się do mody... pierwszych naszych rodziców, kiedy jeszcze przebywali w raju..

Pod koniec czerwca w Pilicy nie było tkanin, odzieży i butów. Stare ubranie na targu w Pilicy sprzedawano za 1.200 koron, stare palto za 800 koron a szpulka nici kosztowała 40 koron. Korzec pszenicy kosztował 300 koron, korzec ziemniaków - 60 koron, a litr mleka - 2 korony .

Na początku 1918 r. Austriacy rozwiązali „Piechura” i wówczas piliccy członkowie POW przeszli do OSP, pod której szyldem nadal mogli ćwiczyć się w wojskowym rzemiośle bez zwracania na siebie uwagi. Wiosną 1918 r. pilicka POW zorganizowała manifestację ludności przeciwko oderwaniu od Polski Chełmszczyzny i przyłączeniu jej do Ukrainy. Podczas manifestacji,na której przemawiał profesor Brzozowski doszło do starć z żandarmerią, co pociągnęło za sobą ogłoszenie godziny policyjnej oraz aresztowanie prelegenta .

Po proklamowaniu przez Radę Regencyjną niepodległej Polski, 28 października powstała Komisja Likwidacyjna dla objęcia władzy nad zaborem austriackim. 31 października komendant POW w Pilicy, Mieczysław Piekarski otrzymał rozkaz rozbrojenia miejscowych jednostek wojskowych i żandarmerii. Rozkaz rozbrojenia miał być wykonany najbliższej nocy. Tego samego pod wieczór przyjechał por. Ressler z Legionów, który objął komendę nad obwodem pilickim. Posterunek policji, którego załogę stanowił komendant i 8 żandarmów mieścił się w rynku. Na zamku stacjonował oficer i 14 żołnierzy, którzy strzegli około 100 jeńców rosyjskich a na ulicy Lelowskiej stacjonowała kompania wojska licząca około 60 Węgrów, której dowódca i inni oficerowie mieszkali w rynku. Zbiórkę wyznaczono na godzinę 22 . Por. Ressler wydał rozkaz Bronisławowi Otrębskiemu, aby poprowadził oddział blisko kompanii węgierskiej a sam z grupą swoich ludzi zrobił zasadzkę na oficerów austriackich w korytarzu domu, w którym mieszkali. Kiedy ci ostatni wchodzili do korytarza, zostali obezwładnieni i rozbrojeni. Węgrzy otrzymali rozkaz złożenia broni od wziętego do niewoli oficera. Ostrzeliwali się tylko żandarmi podjęli próbę walki ostrzeliwując się ale szybko zostali rozbrojeni. Podobnie postąpili żołnierze austriaccy na zamku,którzy po usłyszeniu wezwania do poddania się, zaczęli strzelać przez zamknięte drzwi i ranili dowódcę grupy POW - Niedzielskiego. Sprowadzono więc jednego z wziętych wcześniej do niewoli oficerów austriackich, który dał żołnierzom rozkaz poddania się.

Zaraz po rozbrojeniu do POW zaczęli się zgłaszać ochotnicy. Komendę nad nimi objął ppor. Mieczysław Piekarski, który uformował pluton liczący 40 ludzi. Kwatery żołnierzy założono w jednym z domów w rynku, kuchnia była na Zarzeczu, a żywność dostarczali mieszkańcy miasta. 11 listopada 1918 r. Komendant Główny POW rozwiązał organizację. Pod koniec roku pilicki pluton został wcielony do V batalionu Strzelców Olkuskich im. Pułkownika Franciszka Nullo. W dniu 29 grudnia 1918 odbył się pierwszy pobór czterech roczników do wojska polskiego. Wielu piliczan dostało wówczas skierowanie na front.

Pod koniec wojny działała we wsi [Wierzbica] konspiracyjna organizacja wojskowa, POW (Polska Organizacja Wojskowa), do której należeli, oprócz braci Józefa i Jana Kotnisów – Jan Pałka, późniejszy nauczyciel, Piotr Cień, krawiec, Andrzej Słaboń, szewc, Wincenty Brożek, późniejszy powstaniec śląski i nauczyciel, Franciszek Gomułka, rolnik i może inni, mniej czynni, młodzi ludzie. Gońcem w tej Organizacji był Walenty Klimczak, "lekki w nogach", jak mówiono, który w ciągu doby odbywał pieszo drogę na skróty do Krakowa i z powrotem, ok. 80-90 km . Już przed zakończeniem wojny, zorganizowano we wsi Ochotniczą Straż Pożarną, która, między innymi, maskowała szkolenie wojskowe peowiaków.

1919

8 stycznia 1919 roku III batalion 10 pp [występującego wówczas jeszcze pod nazwa 7 Pułk Piechoty Ziemi Cieszyńskiej] wyruszył do Gródka Jagiellońskiego gdzie przeszedł pod rozkazy płk.Serdy. Z Gródka batalion tocząc kolejne potyczki dotarł do Lubienia Wielkiego gdzie bronił się przez kilka tygodni. 17 kwietnia do Lubienia dotarła reszta pułku i jednostka przeszła pod rozkazy płk. Jarosza broniąc pozycji do 15 maja kiedy to ruszyła polska ofensywa. Piliczanie brali udział w bitwie pod Gródkiem Jagiellońskim i w walkach pozycyjnych w Lubieniu Wielkim.

 Po bezkrwawym wyrzuceniu Austriaków używany był baon olkuski [Baon Strzelców Olkuskich im. pułk. Fr. Nullo] do walk z panoszącym się bandytyzmem, którego ofiarami padli śp. por. Roesler i szer. Rak. Młodzież skautowa, wezwana przez Zarząd do Baonu Skautowego w Warszawie, pełni tam służbę, a następnie wstępuje do różnych formacji bojowych W. P. W połowie stycznia wyrusza baon na obronę Lwowa, a postawiony w linii bojowej, na stanowiskach obok Lubienia, pełni ofiarnie służbę tamże aż do majowej ofensywy. Przyłączony jako III Baon 9 p. Legionów odbywa Baon Olkuski całą ofensywę i kontrofensywę od Sanu, aż do Zbrucza pod wodzą pułk. Berbeckiego. Znad Zbrucza wyrusza III/9 pułk Legionów na Białoruś...

Po walkach w Lubieniu Wielkim V batalion Strzelców Olkuskich im. Pułkownika Franciszka Nullo wraz z kompaniami marszowymi uzupełnił stan 9 pułku piechoty Legionów po jego walkach w Małopolsce Wschodniej. 10 maja 1919 poległ ppor. Mieczysław Piekarski. W wykazach poległych ppor. Piekarski wymieniany jest jako żołnierz 10 pp Legionów a jako miejsce śmieci podawany jest Lubień Wielki .

1920

Wobec rosyjskiego zagrożenia 1lipca powstała Rada Ochrony Państwa. 8 lipca powołany został Główny Inspektorat Armii Ochotniczej pod dowództwem gen.Hallera. Dla Armii Ochotniczej sformowano w Olkuszu batalion liczący 9 oficerów, 7 podoficerów i 866 żołnierzy przekazany do dyspozycji Naczelnego Dowództwa. Drugi batalion liczący 5 oficerów, 82 podoficerów i 726 żołnierzy sformowano w Wolbromiu. Został on skierowany do dyspozycji Naczelnego Dowódcy Frontu Północnego. 15 lipca 1920 powołano Inspektorat Armii Ochotniczej na Okręg Kielce, w którym zmobilizowano 9706 ochotników. Sformowano z nich 4 kompanie marszowe i 4 kompanie wartownicze oraz 206 pułk jazdy. Równocześnie z oddolnej inicjatywy powstawały w terenie noszące różne nazwy takie jak Komitet Obrony Narodowej; Komitet Narodowy; Obywatelski Komitet Wykonawczy Rady Obrony Państwa, wspierające działalność oficjalnych instytucji. Instytucją, która koordynowała działalność zachowujących swoja autonomię komitetów lokalnych był Obywatelski Komitet Wykonawczy Obrony Państwa w Warszawie. Kontakt komitetów lokalnych z OKWOP zapewniali pełnomocnicy. W województwie kieleckim powstał Komitet Obrony Państwa w ramach którego istniał w Olkuszu Komitet Współdziałania W Obronie Ojczyzny. Pełnomocnikami gminnymi przy olkuskim KWwO byli Jan Bróg dla gminy Pilica i p.Stronczyńska dla gminy Kidów.

 

BIOGRAMY

 

W SŁUŻBIE WOJSKOWEJ

Arkuszewska Jadwiga

Żona Kazimierza. Podczas wojny polsko-rosyjskiej służyła prawdopodobnie w 12 szpitalu polowym. Zmarła 1 lutego 1920 roku w szpitalu polowym Sarnach. Pochowana została na Powązkach. W arkadzie pilickiej fary,po północnej stronie nawy znajduje się marmurowa płyta z odlanym w brązie profilem:

Ś. P. Jadwiga z Arkuszewskich - Kazimierzowa Arku-

szewska - wł. Pilicy ur. 1870 r. zm. 1. II. 1920 r. - jako

siostra miłosierdzia - w szpitalu pol. W. P. w Sarnach

-pochowana na Powązkach - ofierze poświęcenia

-najlepszej żonie i matce - mąż i dzieci.

 

Arkuszewski Kazimierz

Kazimierz Arkuszewski wg wspomnień wydanych przez jego wnuka Adama Lipińskiego, miał jako pułkownik saperów brać udział w wojnie polsko-rosyjskiej walcząc w sierpniu 1920 r. w obronie Warszawy. Nie udało mi się potwierdzić tej informacji. Kazimierz Arkuszewski nie pojawił się w żadnych znanych mi zestawieniach oficerów służby czynnej lub rezerwy dotyczących lat 1918-1938. Podobnie nie zostały potwierdzić informacji o udziale w walkach synów Kazimierza - Stanisława i Janusza.

Artelik Antoni

Ur. 19 stycznia 1898 w Sławniowie. W Legionach Polskich od 25 V 1916. Został przydzielony do 5.kompanii 3.pp Polskiego Korpusu Posiłkowego*. Internowany w Szaldobos, skąd 3 VI 1918 zbiegł.

 * 20 września 1916 r. Polski Korpus Posiłkowy został utworzony przez Austrię z Legionów Polskich. Po proklamowaniu 5 listopada 1916 Królestwa Polskiego Austria przekazała Legiony tymczasowej Radzie Stanu w Królestwie Polskim. W wyniku odmowy złożenia przysięgi Cesarstwu Niemieckiemu przez większość legionistów Korpus został przekazany pod rozkazy armii austriackiej. 25 października 1917 PKP w sile 431 oficerów i 7135 podoficerów i szeregowców skierowano w rejon Czerniowiec. W nocy na 16 lutego 1918, w proteście przeciwko podpisaniu pokoju brzeskiego część żołnierzy korpusu przebiła się przez front austriacko-rosyjski pod Rarańczą i 6 marca połączyła się z II Korpusem Polskim w Rosji. Część żołnierzy PKP, którym nie udało się przebić, została przez Austriaków internowana, innych  wcielono do wojska austriackiego i wysłano na front włoski.

Bartel Ryszard

Urodził się 22.03.1897 w Sławniowie. Był uczniem Szkoły Handlowej w Sosnowcu. Tu w roku 1910 rozpoczął budowę modeli latających oraz szybowców wprowadzając w nich nowatorskie rozwiązania. Pierwsze wzloty wykonał w lecie 1911. W 1916 r. uzyskał maturę w warszawskiej Szkole Realnej im. Wróblewskiego i rozpoczął studia na wydziale mechanicznym Politechniki Warszawskiej. Był współorganizatorem Sekcji Lotniczej Koła Mechaników Studentów Politechniki Warszawskiej. W 1917 roku ukończył Pierwsze Kursy Żeglugi Napowietrznej w Warszawie. W listopadzie 1918 roku, jako członek Konspiracyjnego Tajnego Związku Lotników, wziął czynny udział w rozbrajaniu zaborców. Wstąpił ochotniczo do wojska. Początkowo był mechanikiem. Potem ukończył podstawowy i wyższy kurs pilotażu. Od 12 sierpnia 1920 roku pełnił służbę jako pilot w 16 Eskadrze Wywiadowczej. W Bitwie Warszawskiej eskadra posiadała tylko dwa samoloty. Na początku września eskadra przebazowana została pod Białystok i podporządkowana dowódcy 2 Armii wykonywała loty na dalekie rozpoznanie, a później walczyła w bitwie nad Niemnem. W październiku jednostka została podporządkowana dowódcy Wojska Litwy Środkowej, przemianowana na Eskadrę Lotniczą Litwy Środkowej i przebazowana do Wilna. 22 listopada 1920 Ryszard Bartel był jeszcze w służbie. Wkrótce wrócił na studia. Był asystentem prof.Czesława Witoszyńskiego. W 1924 uzyskał dyplom inżyniera mechanika. Jako członek misji wojskowej odbierał we Francji samoloty dla lotnictwa polskiego. W 1925 roku uzyskał nagrodę za projekt samolotu Bartel M-1 Maryla . W 1924 roku został pracownikiem Wielkopolskiej Wytwórni Samolot. Opracował wersję sanitarną samolotu Hanriot H-28 oraz skonstruował samoloty szkolne Bartel BM-2 i BM-4, treningowy BM-5 oraz prototyp treningowo-akrobacyjnego BM-6. Był współzałożycielem Związku Polskich Inżynierów Lotniczych. W latach 1930-1932 był pracownikiem Kierownictwa Zaopatrzenia Lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych .W latach 1932-37 był kierownikiem fabrykacji a potem szefem wydziału przygotowania produkcji i asystentem dyrektora w Wytwórni Płatowców PZL w Warszawie. W latach 1937-1939 był dyrektorem technicznym Lubelskiej Wytwórni Samolotów. Podczas okupacji przebywał w kraju wykładając w warszawskich szkołach technicznych. W 1945 został pracownikiem Departamentu Lotnictwa Cywilnego Ministerstwa Komunikacji. Równocześnie wykładał na Wydziale Lotniczym w Szkole Inżynierskiej Wawelberga w Warszawie. W latach 1951-69 wykładał na Politechnice Warszawskiej. W 1949r. został odsunięty od lotnictwa. Był współzałożycielem Klubu Seniorów Lotnictwa i jego wiceprezesem oraz przewodniczącym Lotniczej Komisji Historycznej Klubu Seniorów Lotnictwa. Zmarł w roku 1982.

Breitenwald Wiktor

 Breitenwald Wiktor. Ur. 23 grudnia 1870. Pomocnik ciesielski. W Legionach Polskich od 19 września 1914. Służył w 1 pułku i w prowianturze głównej. 18 XI 1915 w Krakowie uznany za niezdolnego do służby z powodu chronicznego alkoholizmu i kataru żołądka. Zwolniony ze służby przez C.iK. Uzup.Kom.Okr. z czasową pensyja inwalidy i dodatkiem za ranę.  

 

 Brożek Wincenty

Z Wierzbicy, członek tamtejszej POW, późniejszy powstaniec śląski i nauczyciel. [W powstańczym 4 pułku piechoty walczył w 1921 roku kpr. Brożek Wincenty. Początkowo był w składzie 3 kompanii karabinów maszynowych a od 30.5.1921 przydzielony został do 7 kompanii. W 1928r. został przyjęty do Związku Powstańców Śląskich.]

Brożek  Michał 

(1895 – 1977). Mieszkaniec Wierzbicy. Rolnik,  

Buholc Władysław/Stanisław*

W roku 1916 był pierwszym drużynowym drużyny skautowskiej w Pilicy.

*W opracowaniach pojawiają się oba imiona.

Uczył się w Liceum w Olkuszu.Poległ prawdopodobnie w 1920 r.  nad Berezyną.

 

Chodorowski Edward

Brak jest informacji o służbie wojskowej. W latach 1937/38 był jednak prezesem Koła Związku Podoficerów Rezerwy Wojska Polskiego w Pilicy. Ogólny Związek Podoficerów Rezerwy Wojska Polskiego został utworzony przez zdemobilizowanych żołnierzy, którzy za ofiarną służbę wojskową zostali awansowani do stopni podoficerskich.

Cień Piotr

Ur.189. W latach 1917-1918 pełnił funkcję komendanta komórki POW w Wierzbicy. Działał pod ps. „Jeleń”. 31 X 1918 dowodził rozbrojeniem posterunku policji austriackiej w miejscowości Kidów. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. Przed 1931 r. odznaczony został Krzyżem Waleczności b. Ochotniczej Sprzymierzonej Armii generała Stanisława Bułak-Bałachowicza . W latach 30-tych odznaczony Krzyżem Niepodległości. Krzyż Waleczności miał być nagrodą za waleczność, a także służył jako upamiętnienia działań Armii Ochotniczej Sprzymierzonej gen. Bułak-Bałachowicza, która walczyła po stronie polskiej w wojnie polsko-rosyjskiej. Także polscy żołnierze, którzy współdziałali na froncie z Ochotniczą Armią Sprzymierzoną mieli prawo do tego odznaczenia. W czasie II wojny ppor. rez.P.Cień był żołnierzem AK, ps.„Ciechanowski”. Zginął rozstrzelany przez Niemców dnia 7 VIII 1944 podczas pacyfikacji wsi Poręba Dzierżna niedaleko Wolbromia.

Gomułka Franciszek

Z Wierzbicy, członek tamtejszej POW, rolnik

Grabowski Józef

Ur.1891 w Pilicy. Syn Stanisława i Marii. Ślusarz. Stan wolny. W Legionach od 31 sierpnia 1914. Służył w 2 kompanii III baonu 1 pułku piechoty w stopniu sekcyjnego. 1 sierpnia 1917 na superrewizji w Lublinie uznany za zdolnego do służby bez broni

 

 

 

 

 

Grabowski Władysław

Ułan 1 pułku ułanów. Szczegóły służby nie są znane. 30.12.1920 zmarł w Kidowie w wyniku choroby.

Gruszczyński Franciszek

Gen.Hubicki Stefan

Urodził się 18 marca 1877 w Pilicy. Był synem Bolesława i wnukiem Romana Hubickiego. Ukończył medycynę na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie obronił doktorat. W latach 1904-1914 pracował w szpitalach warszawskich. Od roku 1914 służył w armii rosyjskiej w Saljańskim pułku piechoty.

S.Hubicki transportowany podczas  dezynterii

 S.Hubicki pierwszy z prawej

S.Hubicki trzeci z lewej

Od stycznia 1919r. był sekretarzem delegacji Piłsudskiego w Paryżu. Za pracę w Polskiej Organizacji Wojskowej został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy. W czasie wojny polsko-radzieckiej był kolejno szefem sanitarnym Obozu Warownego "Grodno", Grupy Operacyjnej Edwarda Rydza-Śmigłego, 3 Armii i 2 Armii. Od 1920 był szef Wydziału Organizacyjnego Departamentu Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wojskowych, komendantem Wojskowej Szkoły Aplikacyjnej Sanitarnej oraz Inspektorem Służby Zdrowia, pełnił obowiązki komendanta Wojskowej Szkoły Sanitarnej. W 1928r awansował go do stopnia generała brygady. W 1929 przeniesiony został w stan nieczynny. był wiceministrem i ministrem pracy i opieki społecznej. W 1931 został przeniesiony w stan spoczynku. był komisarzem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Od 1939 przebywał na Węgrzech. ukrywał się na Słowacji. Po wojnie powrócił do Polski, pracował jako lekarz w Sławkowie. Był autorem wielu prac z medycyny wojskowej. Zmarł 30 października 1955 w Serocku.

Klimczak Walenty

Z Wierzbicy, członek tamtejszej POW, w której pełnił funkcję gońca

 Kotnis Józef

Urodzony 6 marca 1885 r. w Wierzbicy, syn Wawrzyńca i Marianny z d. Urys. W latach 1916-1917 był współtwórcą komórki Polskiej Organizacji Wojskowej w Wierzbicy oraz założycielem Ochotniczej Straży Pożarnej. Komórka POW prowadziła ćwiczenia i działała pod „przykrywką” straży. Poseł na sejm kadencji 1919 – 1922. Podczas II wojny przewodniczący konspiracyjnego Stronnictwa Ludowego w pow. olkuskim, ps.„Pazur”. Został aresztowany przez Kripo w Wierzbicy 2 XII 1943 jako podejrzany o ukrywanie osoby narodowości żydowskiej. Przybywał w więzieniu w Miechowie. Został rozstrzelany 26 stycznia 1944 r. w Wolbromiu. Został ekshumowany i pochowany 6 kwietnia 1945 na cmentarzu parafialnym przy kościele św. Mikołaja w Kidowie.   

Kotnis Jan

Urodzony w Wierzbicy 17 X 1891, syn Wawrzyńca i Marianny z Urysów. W l. 1917-1918 był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. Od 1918 r. działał w OSP w Wierzbicy pełniąc liczne funkcje w zarządzie organizacji. Ukończył Rolniczą Szkołę w Pszczelinie k. Warszawy. Podczas II wojny przewodniczący konspiracyjnego Stronnictwa Ludowego w gm. Kidów, ps. „Powój”. Został aresztowany przez Kripo we własnym domu w Wierzbicy 2 XII 1943 jako podejrzany o ukrywanie osoby narodowości żydowskiej. Został rozstrzelany 26 I 1944 Wolbromiu w grupie 20 osób. Wiosną 1945 r. ciało jego ekshumowano. Został pochowany 6 IV 1945 na cmentarzu parafialnym przy kościele św. Mikołaja w Kidowie.

Kotnis Władysław

Urodzony 15 VI 1899 w Wierzbicy, syn Jana i Marianny z Szotów. Prowadził kilkuhektarowe gospodarstwo rolne. W l. 1919-1920 odbywał służbę wojskową. Do 1929 r. należał do Ochotniczej Straży Pożarnej. W okresie okupacji działacz konspiracyjnego Stronnictwa Ludowego. Zginął 19 marca 1943 zastrzelony podczas rewizji we własnym domu. Został pochowany na cmentarzu parafialnym przy kościele św. Mikołaja w Kidowie.  

Kossowski Władysław

ur.31.5.1898 zm.12.08.1946r. W latach 1916-1920 działał w POW. Odznaczony Medalem Niepodległości. Od 1938 r. przewodniczący Koła Związku Podoficerów Rezerwy Wojska Polskiego w Pilicy.

Kubiczek Jan

[s.Romana] Jedynym śladem jego działalności w POW jest to, że był przewodniczącym koła byłych członków tej organizacji w Pilicy. W okresie międzywojennym Koło liczyło około 30 członków. Był też pierwszym prezesem Koła Związku Podoficerów Rezerwy Wojska Polskiego w Pilicy i pełnił tą funkcję do roku 1937.

kpt.Kubiczek Mieczysław Jan

Ur.28.08.1898. Organizator POW w Pilicy i późniejszy komendant obwodu. Prezes miejscowego Piechura. W wojsku polskim służył od 1.11.1918. Od 1.06.1919 do 27.09.1919 kształcił się w szkole podchorążych, po której został zakwalifikowany do służby w piechocie. Służył w 40 pp Strzelców Lwowskich. Został Ranny 31.05.1920 pod Nowochwastowem: Dnia 28 maja zaczął działać nieprzyjaciel, a 29 o-mało nie przerwał linji obronnej 13-ej dywizji. Na pomoc przydzielono do dywizji 40-y pułk. Na wszelki wypadek, gdyby nieprzyjaciel przerwał front, przygotowano obronę Koziatyna. Znajdował się tam I bataljon 40-igo pułku, lecz go bezzwłocznie przewieźli koleją do Zarudyniec, a dalej szedł piechotą do Nowochwastowa na sam front nlieprzyjaciela. który silnie nacierał w tych stronach. Po przyjściu na miejsce 40-y pułk nawiązał natychmiast łączność na prawo z 50-ym pułkiem, na lewo z 44-ym pułkiem. Noc minęła spokojnie. Dnia 31 maja wczesnym rankiem silny oddział kawalerji Budiennego z czterema pamcerkami (samochodami) uderzył od strony wsi Skibińce na wieś Bistrik, gdzie stała 12-a kompanja 50-go pułku piechoty. Miała ją akurat luzować 4-a kompanja 40-go pułku, którą dowodził kapitan Gaber. Po drodze nieprzylacielska kawalerja z 2 samochodami pancernemi zaskoczyła 4-ą kompanję. Kawalerję nieprzyjacielską odparto i uderzono na samochody, które poczęły ziać ogniem karabinów maszynowych i działek. Pod ogniem przeciwnika załamała się 4-a kompanja, a kawalerja sowiecka otoczyła ją i mocno przetrzebiła. Całemu bataljionowi źle się powodziło. Pod naporem nieprzyjaciela musiał się cofać i dopiero pod ogniem naszej artylerji nieprzyjaciel zaniechał pościgu. Rannych było 4 oficerów, 19 szeregowych, zabitych — 5 oficerów i 110 szeregowych wraz z zaginionymi. Polegli dzielni oficerowie: kapitan Gaber, por. Hanuszewski, por. Szczyrkowski, podporucznicy Doliwa i Kwieciński.3 sierpnia 1920 pod Jasionowem M.Kubiczek odniósł drugą ranę:W dniach 27 i 28 lipca 1920 roku pułk znajdował się w miejscowościach Hucisko Pieniackie i Podhorzec, niepodal Brodów, staczając ciągle z nieprzyjacielem drobne utarczki. Dnia 30 lipca I i II bataljony na spółkę z trzema bataljonami 105-go pułku i dwiema baterjami artylerji (dowodził pułkownik Rosnowski) ruszyły na wyprawę w kierunku na Brody. Na przedzie maszerował 105-y pułk piechoty. Zaraz pod Jasionowem 105-y pułk piechoty natrafił na nieprzyjaciela, nie mógł jednak sam złamać wroga. Dopiero 1-a kompanja 40-gio pułku nadzwyczaj dzielnem natarciem wyparła nieprzyjaciela z Jasionowa. 22 grudnia 1920 40 pułk piechoty powrócił do Lwowa, który po zakończeniu wojny polsko-rosyjskiej stał się jego garnizonem. W 1921r. M.Kubiczek służył w 7 pułku artylerii polowej w Częstochowie. 5.09.1921 został urlopowny bezterminowo. Wg „Rocznika Oficerskiego 1923r.” służył w stopniu porucznika w 6 pułku artylerii polowej w Krakowie. Mieczysława Kubiczka nie ma już na listach oficerów w „Roczniku Oficerskim 1926”. Wg „Pilica. Zarys dziejów miejscowości” dosłużył się stopnia kapitana. Zmarł w 1947r.

Łazowski K.

W sierpniu 1917 był organizatorem i pierwszym prezesem koła „Piechura” w Wierbce. W „Spisie oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921” widnieje ppor.18pp Kazimierz Łazowski ur.8.7.1897r. Brak jest potwierdzenia, że obie postacie są tożsame.

Mach Jan

Ur. 1893. Syn Marii. Rolnik z Solcy. 11.08.1914 zwerbowany do Legionów. Służył w stopniu szeregowego w 9 kompanii III batalionu 2 pp.

 

 

Niedzielski [imię nieznane]

Członek POW. Uczestnik rozbrojenia oddziałów austriackich w Pilicy w nocy z 31 października na 1 listopada. Dowodził grupą zajmującą pałac, w którym stacjonował oddział wartowników pilnujących jeńców rosyjskich. Został ranny podczas tej akcji. Innych informacji brak.

Gen.Osiński Aleksander

Urodził się w Pilicy 27 lutego 1870r.Ukończył Oficerską Szkołę Piechoty w Petersburgu. Brał udział w walkach w Chinach i w wojnie rosyjsko-japońskiej. Podczas I wojny światowej walczył na froncie austriackim. Był kilkakrotnie ranny. W 1915 r. został mianowany generałem majorem, dowódcą brygady piechoty i DP. Po rewolucji włączył się w formowanie Wojska Polskiego jako organizator oddziałów polskich w Rosji i na Ukrainie. W roku 1918 r. był Naczelnym Dowódcą Wojska Polskiego na Ukrainie. W listopadzie 1918 został przyjęty do wojska polskiego w stopniu generała podporucznika. Był dowódcą Okręgu Generalnego "Łódź" a potem Generalnym Inspektorem Piechoty. W okresie wojny polsko-rosyjskiej był dowódcą 17 DP, Grupy Operacyjnej, a następnie 1 Armii i przejściowo 3 Armii. W IIRP był dowódcą Okręgu Wojskowego w Krakowie, Szefem Administracji Armii, p.o. kierownika Ministerstwa Spraw Wojskowych, Inspektorem Szkół Wojskowych, Inspektorem Armii. Od 1935 r. przechodzi w stan spoczynku i zostaje działaczem politycznym. Wojnę spędził w Wielkiej Brytanii, gdzie kierował PCK. W 1947 wrócił do Polski. Osiadł w Warszawie, gdzie zmarł 10 lutego 1956. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Odznaczenia : Virtuti Militari, Polonia Restituta 2 kl., Krzyż Niepodległości, Krzyż Walecznych czterokrotnie, Krzyż Zasługi złoty dwukrotnie, Order Leopolda (Belgia).Kawaler rosyjskiego Orderu św.Jerzego IV klasy

Kpt.Otrębski Antoni

Ur. 3.01.1891r. Pierwszy komendant pilickiej POW. W 1921 w stopniu ppor służył w Wileńskim pp. Wileński Pułk Strzelców (późniejszy 85 Pułk Strzelców Wileńskich) wchodząc w skład 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej walczył w czasie wojny z bolszewikami 1919–1920. W lutym 1919 pułk brał udział w zdobywaniu Słonimia i Baranowicz. Podczas bitwy warszawskiej 12–15 sierpnia 1920 r. jednostka wyróżniła się podczas szturmów na Radzymin. Później okryła się chwałą w czasie bitwy w Krwawym Lesie koło Lidy gdzie wraz z mińskim pułkiem strzelców próbowała zatrzymać natarcie w sile 20 pułków wycofującej się 3. armii rosyjskiej. Za wszystkie wyczyny wojenne sztandar Pułku został udekorowany Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari.1.02.1921 Antoni Otrębski otrzymał awans do stopnia porucznika.Wg „Rocznika Oficerskiego 1923” w stopniu porucznika służył w 11 pp. Dwukrotnie był odznaczony Krzyżem Walecznych. Wg „Rocznika Oficerskiego 1932” służył nadal w 11pp. W marcu 1933r. był dowódca 8 kompanii 11 pp. We wniosku o awans do stopnia kapitana zanotowano przebieg służby: w okresie wojny: dowódca plut-9 miesięcy, adiutant batalionu-1miesiąc, dowódca kompanii-15 dni. W okresie pokoju: dca plutonu-42 miesiące, xxx (fragment ekopisu nieczytelny) - 37 miesięcy, dca kompanii - 21 miesięcy. Opinia dowódcy 11pp płk Leonarda Samborskiego: Bardzo dobry bojowy oficer (…) dowodzi kompanią strzelecką osiagając bardzo dobre wyniki pod względem i dowodzenia i wyszkolenia. Na awans i wyróżnienie w pełni zasługuje. W roku 1939 mobilizowany był przez KZP „Tarnów” Ośrodek Zapasowy 23DP pod dowództwem kwatermistrza 73pp ppłk Henryka Kowalówki. W składzie Ośrodka Zapasowego znajdował się batalion nadwyżek 11pp dowodzony przez ppłk Boskiego. Jego zastępcą był kpt. Antoni Otrębski. Ośrodek Zapasowy skierowany został pod Lwów. W miejscowości Biłohoryszcza nastąpił jego podział na dwa oddziały. Jeden z nich, liczący 90 oficerów i 100 szeregowych pod dowództwem kpt. Otrębskiego, udał się przez Lewandówke na Lwów skąd podstawionym transportem wyjechał do Kołomyi i 19 września przekroczył granicę rumuńską. Dalszych losów kpt.Otrębskiego nie udało mi się jeszcze ustalić. Oprócz Krzyża Walecznych kpt. Otrębski otrzymał Medal Niepodległości oraz Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej [Dziennik Personalny MSWojsk nr 12/1926.]. Medal Niepodległości został ustanowiony w 1930 roku. Odznaczano nim osoby:

„...które zasłużyły się czynnie dla niepodległości Polski w okresie przed wojną światową lub podczas jej trwania oraz w okresie walk orężnych polskich w latach 1918 – 1921, z wyjątkiem wojny polsko-rosyjskiej na obszarze Polski"

Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej początkowo był nadawany przez Rząd Tymczasowy Litwy Środkowej dla nagrodzenia czynów męstwa żołnierzy walczących z wojskami litewskimi na terenie Wileńszczyzny w okresie od 9 października do 19 listopada 1920. Po włączeniu Wileńszczyzny do Polski odznaczenie nadawała specjalna komisja.

Pałka Jan

Z Wierzbicy. członek tamtejszej POW późniejszy nauczyciel.

Paradystal Maksymilian.

Ur. 20 października 1875r. Syn Adolfa i Charlotty (Karolina) z d. Heyman. Zamieszkały w Pilicy. Zarządca dóbr ziemskich. Wstąpił do Legionów 1 VIII 1915 r. z prośbą o przydział do kancelarii. Został przydzielony do kadry kawalerii w Jeżowie, a od XI 1915 r.objął dowództwo plutonu w 6. szwadronu 2. pułku ułanów Legionów Polskich. Brał udział w kampanii wołyńskiej. 3 sierpnia 1916 r. w obronie wysuniętej placówki pod Rudką Miryńską odznaczył się męstwem. W kwietniu 1917, jako żołnierz 2 pułku ułanów, w stopniu plutonowego, odznaczony został Srebrnym Medalem Waleczności II klasy. (odznaczenie austriackie). W 1917 r. ukończył szkołę oficerską przy 2. pułku ułanów w Mińsku Mazowieckim. W latach 1918-1920 służył w Wojsku Polskim i brał udział w walkach z Czechami na froncie cieszyńskim. Zmarł 13 IX 1929 r. w Warszawie. Był odznaczony Virtuti Militari V kl., Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Medalem za Wojnę 1918-1921 i austriackim Srebrnym Medalem Waleczności.  

Por. Piekarski Mieczysław

Pod koniec roku 1917 jako wachmistrz legionowej kawalerii powadził w Pilicy szkolenia miejscowej POW. W roku 1918 był komendantem POW w Pilicy, a na początku 1919 roku dowódcą złożonego z ochotników pilickiego plutonu, który został wcielony do 5 batalionu Strzelców Olkuskich. 10 maja 1919 poległ pod Lubieniem Wielkim walcząc w 10 pp Legionów. Brygada płk. Władysława Sikorskiego stojąca na południe od Gródka Jagiellońskiego zajmowała stanowiska od Skniłowa przez Lubień Wielki po Stodułki. Miała w swoim składzie dwa pułki piechoty, cztery bataliony piechoty" oraz osiem baterii artylerii. Na zachód od brygady płk. Sikorskiego walczyła grupa płk. Daniela Konarzewskiego. W jej składzie walczyły 10. cieszyński pułk piechoty, l. pułk strzelców wielkopolskich, l. pułk artylerii wielkopolskiej, dwie kompanie saperów i eskadra lotnicza. Według meldunków 10 maja pod Lwowem trwała obustronna działalność artylerii i wymiana ognia karabinowego.

Gen. Piekarski Wacław

Urodził się 5 czerwca 1893r. w Pilicy. Po ukończeniu gimnazjum studiował filozofię i nauki społeczne na uniwersytecie w Genewie. Był członkiem „Zarzewia”, Drużyn Strzeleckich i Związku Strzeleckiego. Po wybuchu I wojny światowej został powołany do armii rosyjskiej, gdzie ukończył oficerską szkołę piechoty. Walczył w Grecji, skąd przez Włochy dotarł do Francji,do armii gen.Hallera. W kwietniu 1919r. z armią gen. Hallera powrócił do Polski. Był zastępcą dowódcy i dowódcą 1 psp, który w 1919 przemianowany został na 43 pułk strzelców kresowych. Wraz z pułkiem w składzie 13 DP uczestniczył wojny polsko-rosyjskiej. 13 DP w maju, czerwcu i lipcu 1919 walczyła z wojskami Ukraińskiej Republiki Ludowej w rejonie Włodzimierz Wołyński, Kowel, Łuck. Od sierpnia walczyła przeciwko Armii Czerwonej o Równe, Zwiahel i Ostróg a od kwietnia 1920 roku uczestniczyła w ofensywie na Kijów, zdobyła Ostropol i Koziatyn. Na przełomie maja i czerwca 1920 roku broniła pozycji pod Koziatynem przed atakami Armii Konnej Budionnego. W lipcowym i sierpniowym odwrocie armii polskiej powstrzymywała wojska Budionnego w marszu na Lwów walcząc m.in. pod Brodami i udaremniła zdobycie miasta przez Rosjan. We wrześniu dywizja ścigała Budionnego pod Zamościem, Komarowem, Tyszowcami, a potem w ofensywie na Wołyniu do Łucka. Do końca walk dywizja działała w rejonie Zwiahla. W II RP gen.Piekarski dowodził 43 pp. Był zastępcą komendanta przyszłego Doświadczalnego Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. Studiował we francuskiej Wyższej Szkole Wojennej oraz w Szkole Nauk Politycznych w Paryżu. W styczniu 1925 został oficera Sztabu Generalnego. W 1927 został dowódcą 54 pp. Od 1931 objął dowództwo Brygady KOP „Podole” w Czortkowie. Potem był dowódcą piechoty dywizyjnej 11 DP w Stanisławowie oraz dowodził 29 DP w Grodnie. Był szefem departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych. W marcu 1939 został mianowany generałem brygady. W sierpniu 1939 objął dowództwo 41 DP. W kampanii wrześniowej jego DP walczyła w rejonie Różana,Włodawy,pod Aleksandrowem i Terespolem. 26 września dywizja znajdując się pomiędzy oddziałami niemieckimi i rosyjskimi złożyła broń. Generał Piekarski dostał się do niewoli niemieckiej. Wojnę spędził w oflagach a w 1945 wyjechał do Francji. Zmarł w 1979r. w m. Creteil k. Paryża. Odznaczony był Krzyżem Virtuti Militari, Krzyżem Niepodległości, Orderem Polonia Restituta, oraz czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

Mjr. Stolarski Eugeniusz Mieczysław

ur.30.05.1893 Komendant pilickiego obwodu POW. W 1921 był ppor Wileńskiego pp. Według „Rocznika Oficerskiego 1932” porucznik intendentury OZG III oddelegowany jako oficer kasowy do 3 pułku artylerii ciężkiej. W roku 1932 w stopniu kapitana intendentury służył w sztabie 23 DP w Katowicach. 9 lipca 1940 w Elliock w hrabstwie Dumries, jeszcze przed oficjalnym podpisaniem umowy polsko-brytyjskiej, rozpoczęto formowanie Kanadyjskiej Brygada Strzelców pod dowództwem płk. dypl. Stanisława Sosabowskiego. W jej skład weszli oficerowie z 4 Dywizji Piechoty ewakuowanej z Francji. 23 sierpnia 1940 gen.Sikorski powołał kolejne brygady kadrowe strzelców a Kanadyjska Brygada Strzelców została przemianowana na 4 Brygadę Kadrową Strzelców. Szefem intendentury tej jednostki był mjr Eugeniusz Stolarski. Nie mam informacji o jego dalszych losach. Gen. Sikorski w październiku 1941 przemianował 4 Brygadę Kadrową Strzelców na 1 Samodzielną Brygadę Spadochronową, która wsławia się w 1944 roku walkami pod Arnhem podczas operacji „Market-Garden”.

Słaboń Andrzej

Z Wierzbicy, członek tamtejszej POW, szewc.

Słupiński Franciszek.

Ur. 4września 1894 r. Syn Józefa i Franciszki z d. Halaburda. Od 25 sierpnia 1914 w I Brygadzie Legionów. Od 17 października 1916 służba werbunkowa w Miechowie. 25 kwietnia 1917 powrócił do 1 pp, notowany jako kapral

Tarkowski Ludomir

Urodził się 12.8.1897 w Działoszycach. W Kieleckiej Szkole Handlowej Męskiej jesienią 1912 roku powstały niezależnie od siebie trzy zastępy skautowskie. Do drugiego zastępu należał m.in. Ludomir Tarkowski. Kierownictwo drużyny miało łączność z urzędującymi w Kielcach oficerami werbunkowymi Legionów. Z czasem biuro werbunkowe w Kielcach objął porucznik I Brygady J. Ulrych, który, po powołaniu w sierpniu 1915 do życia POW miał za zadanie zorganizowanie w Kielcach tej organizacji. Por. Ulrych zwrócił się przede wszystkim do starszych harcerzy, zaznajamiając ich z zadaniami P.O.W. Kilku z nich zgłosiło się do tej akcji i grupka,w której był Ludomir Tarkowski stała się zalążkiem P.O.W. w Kielcach tworząc w październiku 1915 grono słuchaczy pierwszej szkoły wojskowej w Kieleckim Okręgu P.O.W. Pierwszy wykład odbył się w środę dn. 20 października 1915 roku w lokalu Biura Werbunkowego. Tarkowski zdał maturę w 1916 r. Większość słuchaczy szkoły wojskowej po otrzymaniu matury opuściła Kielce. Z nich, zdaje się, jedynie Tarkowski Ludomir pozostał nadal czynnym członkiem P.O.W., prowadząc lokalną Komendę w Pilicy. Stopień porucznika otrzymał 1.6.21. W latach 1921-1928 wymieniany jest w składzie 81 pp w Grodnie. W 1932 znajdował się w dyspozycji Departamentu Piechoty. Słuzył w Korpusie Ochrony Pogranicza: Sowieci po wkroczeniu 20 września 1939 r. do Krzemieńca od razu przystąpili do aresztowań. Zatrzymani zostali m.in. […] dowódca kompanii Korpusu Obrony Pogranicza kpt. Ludomir Tarkowski […] (20 Baon K.O.P. Krzemieniec?). Losy Tarkowskiego na terenie Rosji, które zawiodły go do Armii Polskiej w ZSRR, nie są znane. W kwietnia 1942 r. gen. Władysław Sikorski wydał rozkaz o organizowaniu 3. Dywizji Strzelców. W jej skład weszli przybyli ze Związku Sowieckiego żołnierze 8., 9., i 10. Dywizji Piechoty Armii Polskiej w ZSRR. Miejscem organizowania Dywizji były obozy w Qastina, Beit Dżirdża, Gan Yavne i Masmiya w Iranie. Żołnierze przybyli ze Związku Radzieckiego trafili głównie do 2. i 3. Brygady. W sierpniu 1942 r. oddziały zostały przeniesione do Iraku. Na przełomie 1943/1944 r. już jako polski 2. Korpus zostały przetransportowane do Włoch, gdzie miały zostać użyte w walkach o otwarcie drogi do Rzymu. W kwietniu 1944, po uporządkowaniu jednostki zostały przerzucone w pobliże frontu na rzekę Sangro. Zadaniem 3. Dywizji Strzelców Karpackich było opanowanie Massa Albaneta oraz wzgórz 468, 593 i 569 i uderzenie na klasztor MontteCassino. Przez cały dzień 17 maja 1944 r. bataliony 2. Brygady Strzelców Karpackich, w tym 5. batalion, w którym z-cą dowódcy był mjr Tarkowski, prowadziły natarcie na wzgórze 593 oraz na wzgórze 569 zakończone zajęciem Albanety. Po zakończeniu walk 3. DSK przeszła do obrony zdobytego odcinka frontu. Kolejnym celem ataku było pobliskie miasteczko Piedimonte San Germano. Nacierający żołnierze 5. batalionu zmuszoni byli do podjęcia walki na bliskie odległości przeciw ukrytym stanowiskom obrońców. 22.05.1944 mjr Tarkowski zginął zastrzelony przez niemieckiego snajpera kiedy próbował dowodzić na stojąco podrywając piechurów do kolejnego szturmu . Pochowany został na polskim cmentarzu pod Monte Cassino (Grób 4-D-1). Odznaczony był Virtuti Militari 5 klasy, dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyż Zasługi i Krzyżem Litwy Środkowej.

 

Odznaka 3 Dywizji Strzelców Karpackich

Pomnik 3 Dywizji strzelców Karpackich z nazwiskami poległych żołnierzy

Tralicz [imię nieznane]

W roku 1920 był prezesem pilickiej drużyna skautowskiej im. Zawiszy Czarnego i Stefana Czarnieckiego.

Witkowski Tadeusz

 Urodził się 9 listopada 1890 w Pilicy jako syn Walentego i Stanisławy. Do wybuchu wojny pracował jako nauczyciel. Do Legionów wstąpił w sierpniu 1914 r., Przydzielony został do 3.pp LP, a następnie do 2 pp gdzie służył w 8.komp. II baonu. Brał udział w kampanii karpackiej. Od 14 stycznia do 14 maja 1915 był słuchaczem Szkoły Podchorążych LP, po zaliczeniu której został przydzielony do Baonu Uzupełniającego jako asp. ofic. 15 grudnia 1915 roku mianowany został chorążym piechoty. Jesienia 1915 został ranny w rękę. W listopadzie 1915 leczony był w szpitalu w Lublinie a następnie w szpitalu garnizonowym w Krakowie. W kwietniu 1916 został przydzielony do Stacji Zbornej w Krakowie.Na podstawie orzeczenia Komisji Superrewizyjnej z 27 lipca 1916 został uznany za niezdolnego do służby liniowej. Przy ponownej superrewizji dnia 18 listopada 1916 uznany za zdolnego do służby bez broni. W grudniu 1916 r. przydzielony do pracy werbunkowej w Tuszynie, następnie jako komisarz werbunkowy służył w Tomaszewie. Na superrewizji 7 maja 1917 ponownie uznany za niezdolnego do służby liniowej i przydzielony do Domu Ozdrowieńców w Kamieńsku. 11 grudnia 1917 mianowany podporucznikiem piechoty. 9 stycznia 1918 popełnił samobójstwo w Hotelu Drezdeńskim w Krakowie. Spoczywa na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Odznaczony został Krzyżem Niepodległości. 

 

 ZagałaAntoni

Urodzony 11 V 1889 w Wierzbicy, syn Jakuba i Agnieszki z Kucharskich. Felczer .W okresie I wojny światowej członek POW oraz jeden z założycieli Ochotniczej Straży Pożarnej w Wierzbicy. Przed 1939 r. okresowo mieszkał w miejscowościach Poręba oraz Wysoka koło Zawiercia. W czasie okupacji aresztowany i osadzony w więzieniu w Sosnowcu, gdzie zginął 21 X 1942.

 

W SŁUŻBIE CYWILNEJ

Jan Bróg

Dyrektor zarządzający w Zarządzie Fabryk w Majątku Pilica. W roku 1914 działał w komitecie obywatelskim. Podczas wojny polsko-rosyjskiej był pełnomocnikiem gminnego Komitetu Współdziałania w Obronie Ojczyzny. 1 lipca 1918 r. zawarł umowęw z gmina na dostawę energii elektrycznej. W roku 1919 uruchomił niewielką fabrykę octu przy ulicy Krakowskiej. W latach 1920 -1923 działała „ Elektrownia Miejska inż.Bróga i St.Odechowskiego w Pilicy”. W roku 1922 został udziałowcem spółki „Zakłady Przemysłowe Inżynier Bróg, Odechowski, Florczyk i Grochowski w Pilicy”, która przejęła dostawę energii elektrycznej dla Pilicy. Wraz z Odechowskim prowadził w Pilicy różne firmy w tym Wytwórnia słodkich wódek i likierów [1928] „Młyn Parowy. Zakłady Przemysłowe Drzewne i Elektrownia Miejska. inż.Bróg i Odechowski w Pilicy” [1926-29] Pomiędzy 1927 a 1939 r. opuścił Pilicę pozostając udziałowcem elektrowni.

[ksiądz Fulman]

Wg wydawnictwa „Obrona państwa w roku 1920. Księga sprawozdawczo-pamiątkowa Generalnego Inspektoratu Armji Ochotniczej i Obywatelskich Komitetów Obrony Państwa” w roku 1914 działał w komitecie obywatelskim. Postać nieznana. Nazwisko mogło zostać nieprawidłowo zanotowane. Proboszczem pilickim był wówczas ks.Mieczysław Froelich.

Jeleń [imię nieznane]

W roku 1914 działał w komitecie obywatelskim.

dr Józef Kolasiński

W roku 1914 działał w komitecie obywatelskim. W roku 1916 był członkiem zespołu sadzącego w W 1917 został wybrany do olkuskiej deputacji powiatowej

Aleksander Moes

W dniu 15 stycznia 1915 roku został prezesem zawiązanego w Kielcach Komitetu Obywatelskiego Powiatu Olkuskiego. Komitet ten miał nieść pomoc osobom które wycofały się z terenu powiatu wraz wojskiem rosyjskim. W lutym 1917 roku był prezesem Gminnego Komitetu Ratunkowego.

Aleksandra Moes

W styczniu 1915 roku została sekretarzem Komitetu Obywatelskiego Powiatu Olkuskiego. [patrz: Aleksander Moes]

Sikorski [imię nieznane]

W roku 1914 działał w komitecie obywatelskim.

 

 

 

Nieustalony oddział wojskowy.W górnym rzędzie,pierwszy z prawej stoi Piotr Fabjański