Karl August Benon Marx

O Pilicy » Właściciele » Inni właściciele » Karl August Benon Marx

Urodził się około 1831 r. w Szidlowicz na Śląsku.Był synem Augusta Marxa 1 i Karoliny Hagedorn.W okolicach Pilicy pojawił się 31 maja 1859 roku podpisał kontrakt 12-letniej dzierżawy dóbr Kąpiołki 2 i Złożeniec, stanowiący wstęp do nabycia tych dóbr. Rządcą wydzierżawionych dóbr został Kurt Albert Sturm. 25 lutego/08 marca 1860 roku przed rejentem kancelarii okręgu pilickiego, Augustem Zawadzkim, podpisana została umowa dzierżawy Złożeńca i Kąpiołek przez Arthura von Zastrow3 oraz Leo Barona von Lützow4, którzy z czasem stali się właścicielami tych dóbr. Na mocy kontraktu zawartego 17 stycznia 1861 roku Beno Marx i jego zarzadca, Albert Sturm, sprzedali kupcowi z Pilicy, Żydowi Markusowi Markusfeldowi pochodzące z dóbr Kapiołki: sążnie drzewa twardego po 4 złote i drzewa miękkiego po 3 złote, przy czym w momencie zawarcia kontraktu jego wielkość nie była ostatecznie określona. Z nieprecyzyjnie określonego zakresu umowy wynikły później spory. We wrześniu 1861 roku Beno Marx nabył dobra Kąpiołki na własność i postanowiono zakończyć spory. 25.11/07.12.1861 roku przed rejentem Kancelarii Ziemiańskiej Guberni Radomskiej w Kielcach, Władysławem Pyrkoschem, Beno Marx i Markus Markusfeld zawarli akt kończący spór wynikły między nimi. Markus Markusfeld odstąpił od zawartego kontraktu, a Beno Marx zaakceptował to odstąpienie oraz uznał, że jest winny Markusowi Markusfeldowi 800 r.s. i za taką kwotę sprzedał mu drewno z 15 morgów miary nowopolskiej lasów w dobrach Kapiołki. Prawo cięcia i wywożenia drzewa obowiązywało od dnia zawarcia ugody przez 6 lat. Kolejny spór, tym razem z Żydami wolbromskimi, dotyczył handlu zbożem i doprowadził do procesu toczącego się przed Trybunałem w Kielcach. 10/22.05.1862 roku w Olkuszu przed rejentem Okręgu Olkuskiego, Michałem Pachuckim, został zawarty akt kończący spór. Marx ofiarował handlarzom kwotę 257 r.s. 10 kop. płatną w dwóch równych ratach z prowizją 5%, liczoną od dnia 18/30.08.1862 roku, przy czym pierwsza rata miała być zapłacona do 31.01.1863 roku. 24.07/05.08.1862 r. w Pilicy, przed rejentem kancelarii Okręgu Pilickiego Augustem Zawadzkim, zawarta została ugoda z Augustem Hakebeilem, administratorem dóbr Pilica zamieszkałym w pilickim pałacu i działającym w imieniu Christiana Augusta Moesa. Akt sprzedaży drewna w lasach w dobrach Kąpiołki, upoważniał C.A.Moesa do pozyskania go na przestrzeni 38 mórg miary nowopolskiej, w dowolnym miejscu, w okresie 6 lat. Umówiona kwota wynosiła 890 r.s. i została odebrana już wcześniej przez sprzedającego.

29 listopada 1862 r. Benno Marx i Hermann Buker byli świadkami na ślubie Louise Auguste Knaut z Kurtem Albertem Sturm:

[…]Wiadomo czynimy iż dnia dzisiejszego w obecności świadków Benna Marx Dziedzica Kompiołek tamże zamieszkałego lat trzydzieści jeden liczącego i Hermanna Becker Rządcy Dóbr w Kwaśniowie zamieszkałego lat dwadzieścia siedem liczącego zawarte zostało małżeństwo tak religijne jako i cywilne pomiędzy Kurtem Albertem Sturm kawalerem wyznania ewangelicko-augsburskiego lat dwadzieścia osiem i miesięcy trzy liczącym, Dziedzicem Dóbr Złożeniec […] a panną Ludwiką Augustą Amalią Knaut wyznania ewangelicko-augsburskiego lat dwadzieścia sześć i miesięcy cztery liczącą, przy matce w Kwaśniowie zamieszkałą […] 5

Benno Marx ożenił się z urodzoną w Mysłowicach Marie Elisabeth Theophile z Knautów, siostrą Ludwiki Augusty, żony Kurta Alberta Sturma. Ze związku Marii i Benno 16.11.1863 r. urodziła się w Kąpiołkach Amanda Marta Maria Marx. 2 lutego 1864 roku Benno Marx wraz z Emanuelem Knaut, współwłaścicielem br Kwaśniów, tamże zamieszkałym, był świadkiem przy chrzcie w Pilicy Artura -syna Kurta Alberta Sturm i Ludwiki Augusty. 6 11.06.1866 r. w Kąpiołkach, ze związku Benno i Marii, urodziła się Antonina Karolina Matylda Marta Marx. 03/15.09.1866 r. Marie Elisabeth Theophile Marx oraz Amanda Antonina Wilhelmina Knaut jako współwłaścicielki Kwaśniowa oraz jako sukcesorki ich zmarłej siostry Emilii Knaut, upoważniły rejentalnie odpowiednio swego męża oraz szwagra, Benona Marx do odebrania należnych im części wynagrodzenia likwidacyjnego za uwłaszczenie włościan oraz zniesienie Ukazem z dnia 19.02/02.03.1864 r. powinności włościańskich. Udzieliły mu przy tym pełnego prawa zastąpienia ich przy wszystkich czynnościach związanych z wypłatą wynagrodzenia likwidacyjnego. Na dobrach Kwaśniów ciążył wówczas kredyt w wysokości 17 235 r.s. oraz zaległe podatki w wysokości 597 r.s. 1 kopiejka. Decyzją Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego z dnia 05/17.10.1866 r. z wynagrodzenia likwidacyjnego za­bezpieczono ratę 5 300 r.s. dotyczącą kredytu i 597 r.s. 1 kop. Z racji zaległego podatku. 04/16.12.1867 roku w dworze w Kwaśniowie, przed rejentem olkuskim Władysławem Przesmyckim, Beno Marx sprzedał notarialnie dobra Kąpiołki za kwotę szacunkową 32 000 r.s. Akt został zawarty na rzecz Klary Konstancji z Baronów Welczecków von Görtz, żony Lindora von Görtz a sprzedaż została sfinansowana z jej własnych funduszy. Zaległości w opłatach należnych Towarzystwu Kredytowemu Ziemskiemu w Kielcach nadal narastały i zaległe raty na dzień 04/16.09.1868 r. wynosiły 1 900 r.s. Dyrekcja Szczegółowa Towarzystwa ogłosiła na dzień 16/28.05.1869 r. licytację publiczną na sprzedaż Kwaśniowa, Cieślina i Huciska, z przyległościami i przynależnościami. 06/18.12.1868 r. ze związku Marii i Benno urodził się Kwaśniowie syn Eugeniusz Traugott Benno Arnold Marx. 15/27.02.1869 r. Luiza z Knautów Sturm oraz Amanda Knaut swoje współwłasności dóbr Kwaśniowa, Cieślina i Huciska, wraz z sumą wynagrodzenia likwidacyjnego za uwłaszczenie w tych dobrach włościan, złożoną w depozycie Banku Polskiego z przeznaczeniem  na zakup wierzytelności Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, sprzedały rejentalnie swej siostrze, współwłaścicielce tych dóbr, Marie Elisabeth Theophile z Knautów Marx, za szacunkową sumę 26 666 r.s. i 66 2/3 kop. Maria Elisabeth przyjęła na siebie długi i zobowiązania, w tym dług Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego wynoszący 17 235 r.s. i kwotę depozytu bankowego równą 11 926 r.s. 66 kop. oraz zobowiązanie spadkowe na rzecz małoletniego Władysława Kazimierza Knaut, stając się jedyną właścicielką całych dóbr, szacowanych na kwotę 40 000 r.s. Wpis naniesiono w księdze wieczystej 22.03/03.04.1869 r. 30.07/11.08.1869 roku Maria Elisabeth sprzedała przed rejentem olkuskim dobra Kwaśniów, których wartość oszacowana została na 52.000 r.s., Mateuszowi s.Walentego i Teresie z Ziółkowskich Zawadzkim, którzy zapłacili za nie nieruchomością miejską w Częstochowie przy ulicy Panny Marii Nr 6, składającą się z domu mieszkalnego i zabudowań gospodarczych, oraz dopłatą 10.531 r.s. i 66 2/3 kop. z funduszu Teresy Zawadzkiej. Po transakcji Marxowie przenieśli się do tego miasta. Dopiero w Czestochowie zapisany został akt urodzenia syna urodzonego w Kwasniowie:

Działo się w mieście Częstochowa dnia dwudziestego Października/pierwszego Listopada tysiąc osiemset sześćdziesiątego dziewiątego o godzinie pierwszej po południu. Stawił się Benno Marx właściciel domu zamieszkały w mieście Częstochowa lat trzydzieści osiem liczący, w obecności świadków Juliusza Reisewitza dwadzieścia siedem lat liczącego, zarządcy gospodarstwa rolnego zamieszkałego we wsi Porębie Jeziernej i Augustyna Sichla garbarza zamieszkałego w mieście Częstochowa lat trzydzieści siedem i okazał dziecię płci męskiej, oświadczając, że urodziło się we wsi Kwaśniów Olkuskiego Powiatu dnia szóstego/osiemnastego Grudnia tysiąc osiemset sześćdziesiątego ósmego roku, o godzinie siódmej wieczorem z jego żony Marii urodzonej Knaut dwadzieścia dziewięć lat liczącej. Dziecięciu temu na chrzcie świętym w dniu dzisiejszym odbytym dano imiona Eugeniusz Traugott Benno Arnold, a rodzicami jego chrzestnymi byli świadek Reisewitz i Amanda Knaut panna. Akt ten z powodu domowych zajęć ojca opóźniony, obecnym przeczytany i przez nich podpisany. – Benno Marx, Juliusz Reisewitz, Augustyn Sichla i jeden podpis nieczytelny”.[Akt nr 22]

21.03/02 kwietnia 1897 r. w Częstochowie, podczas pobytu u Marie Elisabeth i Benno Marxów zmarła Augusta Amalia Sturm, siostra Marii i żona Kurta Sturm. Jako świadek w akcie zgonu odnotowany został Benno Marx.7 Benno Marx zmarł 17/29.08.1899 r. Jego wspomniany wyżej syn, Arnold Marks, był lekarzem wojskowymi a w chwili śmierci ojca mieszkał w Gliwicach. Matka – Maria Elżbieta z Knautów- zmarła 21.03.1916 roku:

Działo się w Częstochowie dnia dwudziestego trzeciego marca tysiąc dziewięćset szesnastego roku o godzinie dziesiątej przed południem. Stawili się: Arnold Marks, lat czterdzieści siedm mający, lekarz wojskowy z Gliwicy, i Antoni Januszewski, kupiec z Częstochowy, i oznajmili nam, że dnia dwudziestego pierwszego marca bieżącego roku o godzinie trzeciej zrana w Częstochowie umarła tamże zamieszkała właścicielka domu Marja Elżbieta Teofila Marks z Knautów, lat siedemdziesiąt sześć mająca, urodzona w Mysłowicach, stała mieszkanka Gliwicy na Górnym Szląsku, córka zmarłego właściciela ziemskiego Traugota Knaut i zmarłej jego małżonki Antoniny z Grochalskich, wdowa po zmarłym właścicielu domu Karolu Auguscie Benno Marks. – Po przekonaniu się o śmierci wdowy Marji Elżbiety Teofili Marks z Knautów, akt ten świadkom przeczytany, przez nich i przez nas podpisany został. – Urzędnik Stanu Cywilnego: Pastor L. Wojak, Dr. med. Arnold Marx, Antoni Januszewski. 8


1 W dokumentach spotykana jest pisownia Marks oraz Marx

2 Dzisiaj w gminie Wolbrom

3 Obywatel pruski zamieszkały w Lgocie.W 1856 wraz z baronem Leonem von Lützow, za 36.000 r.s.nabył od Leopolda Bonawentury Brudzewskiegodobra Złożeniec z przyległością Bazylów idobra Kąpiołki z przyległością Prądeczczyzna. Brudzewski scedował również na nabywców prawo do dóbr Smoleń z przyległościami, które w 1855 nabył od Tadeusza Hubickiego. W 1860 roku wydzierżawił Złożeniec i Kąpiołki Benno Marxowi, który 1861 roku wykupił Kąpiołki.

4 Obywatel pruski zamieszkały w Görlitz. Zob. przyp. 4

5 Akt małżeństwa Kurta Alberta Sturm i Ludwiki Augusty Amalii Knaut, zawarty w dniu 29.11.1862 roku

6 Akt stanu cywilnego filiału parafii ewangelicko-augsburskiej w Pilicy z dnia 02.02.1864 r.

7Akta stanu cywilnego parafii ewangelicko-augsburskiej w Częstochowie z dnia 23.03/04.04.1897 r.

8 Akt zgonu 10/1916.