A A A

Dawne opisy Pilicy

ok.1575

...zamki wzniesiono również na miejscach wyżej położonych i na skałach ,choć nie ma przy nich żadnych miast.Do takich należą :Melsztyn,Tenczyn, Lanckorona, Ogrodzieniec, Lipowiec, Olsztyn, Pilica, Czorsztyn,Sobień, Ociec i Wiśnicz.

[M.Kromer. „Polska czyli o położeniu,ludności,obyczajach...wyd.1575]

 

ok.1632

„...Następnie Pilica ,ksiażąt Zbaraskich majętnośc,w mieście kosciół kanoników posiadajaca,na wzgrzu zas wielce warone wfortyfiokacje podłufg teraźniejszej geometrii wytyczone:wewnątrz tychże pałac bardzo okazały i ogród asposobem woskim starannie urządzony”

[Sz.Starowolski.”Polska albo opisanie położenia Królestwa Polskiego”.]

 

1816

Pilica-zamek niegdyś iak świadczy Starowolski a za nim Cellariusz ,umocniony na górze,z pod którey Pilica rzeka bierze swoie zrzódło,była ta własność Xiążąt Zbarskich tyle w dzieiach oyczystych głosnych.Smoleń-starożytny zamek.

[Tomasz Święcki.Opis starożytnej Polski...]

 

1819

Powiat pilicki,miasto Pilica przy bagnach z których rzeka tegoż imienia wypływa przyozdobione pieknemi ogrodami i wspaniałym zamkiem.Sąd pokoju.Seymikowe.d.226 I.1644

[Jeografiia Królestwa Polskiego i Wolnego Miasta Krakowa z dołączeniem: wiadomości statystycznych ułożona przez W.Politowskiego S.P.]

 

1835

Około roku 1612 Stanisław Padniewski na wzniosłej górze nad dzisiejszym miastem Pilicą zwanem panującej zbudował zamek obszerny. Tu rzeka Pilica bierze początek. Kiedy ten zamek przeszedł w posiadanie sławnych w dziejach Polski książąt Zbaraskich nie ma pewności. Dość ,że następstwem czasu przechodząc w ręce rozmaitych nabywców zupełnie zaniedbany został. Zamek Pilicki był niegdyś dokoła warownym otoczony murem .Miał most zwodzony i głębokie fossy. Są dotąd ślady obszernych lochów i wysokich wałów.; w dzisiejszych jednak czasach i przy teraźniejszych sposobach wojowania za służyćby nie mógł, bo dwie góry przyległe, jedna w stronie zachodniej,druga w południowo-wschodniej leżące znacznie nad górę zamkową się wznoszą.

[Powszechny pamiętnik nauk i umiejętności]

 

1844
Pilica w Pow.Lelowskim,przy źródłach Pilicy.W dawniejszych wiekach pisano Pilcza,później Pilca.Gniazdo rodziny Pileckich,z których Elżbieta wdowa po Winc.Granowskim kaszt.Nakielskim,osobliwym losu zdarzeniem,poślubiła 1417 króla Jagiełłę.Po wygaśnieniu Pileckich w 16 wieku,dobra te dostały się Padniewskim,z których Stanisław S-ta Dybowski,cały majątek łożąc na pobożne zakłady,wynosi koś.farny na kolegiatę ,osadzając przy niej kanon.regularnych ś.Augustyna,inaczej de dePaenitentia zwanych. Zmarłszy 1613 r. tamże pochowany został. Pilica przeszła następnie w posiadanie ks.Zbaraskich ,którzy czasami przemieszkiwali w okazałym zamku tutejszym. Stawszy się własnością Stan.Warszyckiego kaszt.krak.zajęty został zamek przez szwedów 1655r. a r.n. spalony. Gościł w nim nieszczęśliwy Jan Kazimierz,hojnie przez zamożnego dziedzica podejmowany. Przechodząc miejsce to ciągle z rąk do rąk znakomitych rodzin,dostało się na koniec hr. Wesslom,z których Marya Józefa,wdowa po królewicu Konst.Sobieskim ,sprzedaje 1751 Pilicę z licznemi wsiami ,synowcowi swemu gener.Teodorowi Wesslowi,później urząd Podskarbiego WK sprawującemu.Przekształcił on starożytny zamek na ozdobny pałac,zachowując wały i część opasujacych murów.August III ustanawia 1760 jarmark,cztery tygodnie trwać mający,co przyczyniło się do wzrostu miasta i ożywienia handlu.Reformaci mają koś.z klasz.
[Starożytna Polska pod względem historycznym,jeograficznym i statystycznym opisana przez Michała Balińskiego]

 

1847

U podnóża góry, na której ów zamek wzniesiony, o ćwierć mili dopiero ,rozciąga się miasto Pilica (dawniej Pilcza), przy którem od południa są rumowiska drugiego zamku,wystawionego na początku XVII wieku przez Wojciecha Padniewskiego kasztelana oświęcimskiego; nowo wystawiony za niego zamek poczęto nazywać Pileckim,a staremu dano nazwę Smoleńskiego.

[R.Hubicki „Biblioteka Warszawska”]

 

1848

Jest i poczta w Pilicy,ale drogi tam takie nie dobre,że z Zawiercia do Pilicy siedemnaście wiorst,jedzie się pięć godzin. Niby mieli naprawić szosę,ale jakoś nie zabierają się do tego. W Pilicy jest aż pięć tysięcy mieszkańców. Żydów jest kilku bardzo bogatych,ubodzy,jak wszędzie zajmują się handlem. Mieszczanie prawie wszyscy handlują trzodą chlewną i dobry maja z tego dochód.

[Gazeta Kielecka ]

 

1849

W Pilicy czyli Pilcy,zamek,a raczej pałac wałami wzmocniony,wystawił około roku 1610 Stanisław Padniewski .Zburzyli go szwedzi w r.1656,zaś Teodor Wessel,podskarbi W.koronny około roku 1760 odnowił.Niedawno był jeszcze mieszkalny.
[Franciszek Maksymilian Sobieszczański "Wiadomości historyczne o sztukach pięknych w dawnej Polsce".1849]

 

1850

Nie zbyt dogodna droga ,zwłaszcza w porze deszczów,ale pełna rozmaitości ,prowadzi ztąd do Pilicy.Miasteczko to było gniazdem rodziny Pileckich,ztąd znakomitej,że Elżbieta ,wdowa po Wincentym Granowskim,Kasztelanie Nakielskim zdarzeniem losu,została poslubiona przez Króla Jagiełłę w r. 1417. Piłka po wygaśnieniu rodziny, od tego miasta nazwisko biorącej? w 16 wieku przeszła do rąk Padniewskich, następnie dostała się w dom Książąt Zbarawskich. W 17 wieku miasto z ogromnemi włościami stało się własnością Stanis. Warszyckiego, kasztelana Krakowskiego. Szwedzi zająwszy tutejszy zamek w r. 1655, przy opuszczeniu w roku następnym zupełnie go spalili. Zamek ten, w którym nieraz gościł Jagiełło, a w czasie napadu Szwedów Jan Kazimierz, wspaniale przez bogatego dziedzica przyjmowany, ulubione siedlisko Padniewskich i i Ks. Zbaraskich, dostawszy się w r. 1751 wraz z dobrami na własność Teodora Wesla, synowca Maryi Józefy, małżonki Królewicza Konstantego Sobieskiego, został przez niego na pałac przeistoczony. Dzieło to Podskarbiego Koronnego, świadczy dotąd o skażeniu w owej epoce smaku i chęci naśladowania obcych zwyczajów. Dzianie bowiem wyglądają stare mury i wały dawnego zamku, obok budowli wprawdzie obszernej, ale bez żadnego smaku wystawionej.Obecnie gmach ten pustkami stojąc, spiesznie chyli się do upadku.

Miasteczko to, porządnie zabudowane i do 4,000 ludności mające, zdobią trzy kościoły: to jest farny, który hojnością Stanisława Padniewskiego Starosty Dybawskiego odnowiony i upiększony, za jego staraniem do godności kolegiaty podniesiony został. Drugi, księży Reformatów fundacyi Weslów, a trzeci modrzewiowy, bardzo odległej starożytności sięgający.Niedaleko miasta ciągną się wzgórza ku zachodowi; z jednego wytryskają trzy strumienie czystej wody, które łącząc się w kształcie małej strugi i przebiegłszy nie wielką przestrzeń, toną w obszernym stawie samego miasta dosięgającym. Te trzy skromne wodotryski stanowią źródła rzeki Pilicy. Opuszczając ona staw, niejako swoją kolebkę, płynie cicho wązkiem korytem. Przechodzień o kilka mil od miasta widząc małą rzeczułkę, aniby się domyślił, że to jest taż sama Pilica, której wspaniałe nurty przebywał po kilkaset-stopowym moście pod Biało-brzegami. Pilica, trzecie miejsce zajmująca między krajom emi rzekami, łączy się z Wisłą pod Mniszewem, i na kilka mil powyżej Przedborza spławną być zaczyna.Nie żałując trudów, pójdźcie ze mną drogą ciągle pod górę się pnącą, bo znój wasz cudnemi obrazami wynagrodzony zostanie. "Wszakże już z miasta Pilicy, gdzieście w rozkosznej ustroni przy źrodle spoczywali, pojawiał się na tle błękitu zamek: pół-milowa przestrzeń rozdziela nas od niego.

[Wiślicki.”Opis Królestwa Polskiego pod względem historycznym, statystycznym, rolniczym, fabrycznym, handlowym, zwyczajowym i obyczajowym.”

 

1856

Pilica, lubo starożytne i niegdys lepszą dolą się cieszące miasteczko, jak wszystkie prywatne własności podupadła, i biedna przedstawia okropny obraz nieporządku i brudu, niestety, tak zwykły w naszych miasteczkach. Obecnie jednakże,gdy majątek, do którego Pilica należy przeszedł w ręce zapobiegliwego przemysłowca, pana Moes, spodziewać się należy iż dla miasta lepsze dni zawitają.

[Adam Wiślicki w „Księga Świata”]

 

1874

...obszerny czworokątny rynek,zbudowany z małym wyjątkiem piętrowemi kamienicami w środku z wodotryskiem,urządzonym przez zmarłego właściciela ,zamiast być zdobnym w skwery i chodniki, oszpecony budami i kramami cuchnącemi, z dwoma pryncypalniejszemi ulicami:Krakowską i Żarnowiecką i poplątaną siecią różnych zaułków tworzą całość miasta po nad któremi panują pałac zamkiem zwany,kościół kollegijalny, klasztor OO.Reformatów,a trochę dalej za miastem kościółek ŚŚ.Piotra i Pawła. Zamykają je zaś od południa zakłady młyna parowego i farbierni wzniesione nad wspaniałym okolonem starodrzewiem stawem ,od północy o parę wiorst odległa imponująca fabryka kortów,od wschodu piętrzące się góry od zachodu fosy, dawne fortyfikacyjne mury zamkowe i droga bita ku stacyi kolei żelaznej Zawiercie prowadząca... W ogóle budynki tutejsze stawiane z wapienia, z rzadkiemi wyjątkami z cegły,a po największej części z drzewa są to niesmaczne budy ;nie znam ani jednego pomieszkania któreby przedstawiało wykończenie,a o wygodzie ,rozkładzie a cóż dopiero jakim takim konforcie nawet wspomnieć nie warto. .Ulice wąskie błotniste,pełne dziur i wybojów świecą nie w jednem miejscu pustemi placami lub co gorsza chlewami,kloakami i wszelkiego rodzaju śmietnikami ,frontem do przechodnia wystawionemi.

[Gazeta Kielecka]

 

II poł.XIX wieku

Pilica miasto prywatne w gubernii Radomskiej,w powiecie Olkuskim w bardzo pięknem położeniu nad rzeka tegoż nazwiska,od Olkusza wiorst 21,od stacyi kolei żelaznej Zawiercie mil 2 odległe. Osada wielce starozytna ,w dawniejszych wiekach zwana Pilcza,później Pilca [...] dziś Pilica liczy ogólnej ludności 3524 głów,ma domów 214,sąd pokoju okręgu Pilickiego,magistrat i jarmarków 6 do roku.

[Encyklopedia Orgelbranda]

 

1877

Rok dobiega jak po siódmej najdotkliwszej pogorzeli a dotąd nic tu nie uprzątniono ,nic niezmieniono- stercza kominy,walają się porozrzucane... W samej Pilicy podniosło się z gruzów przeszło dwadzieścia bardzo porządnych domków murowanych ,krytych albo blachą albo smołowcem ;przytem rozszerzono ulicę główną ,przeprowadzono gdzie wypadało przecznice słowem nakreślono nowy plan dla części tej,którą roku zeszłego pożar nawiedził - a tem samem zabezpieczono cała osadę najgorzej zabudowaną od przerzucenia się pożarów na skupione, jak było dawniej siedziby. Gdyby jeszcze nakazane zostało obsadzenie drzewiną wzniesionych budynków zabezpieczonoby jeszcze więcej od ognia osadę a co ważniejsze przyczynionoby się do gwałtownie potrzebnej tu asenizacji.

[Gazeta Kielecka]

 

1883

Pilica sama coraz więcej upada. W tym roku nawet konsystującego wojska była pozbawioną a gdyby nie młyn parowy i fabryka papieru w Wierbce ożywiające jakiś ruch miejscowy, można by tutejsza osadę śmiało uważać za znaczniejsza wioskę żydowska, w której zaledwie trzecią część ludności stanowią chrześcijanie.

[Gazeta Kielecka ]

 

1888
Piliza(Pilica), Miasteczko w Królestwie Polskim, w guberni kieleckiej  [Kjelzy], nad Pilicą,lewym dopływem Wisły.Ma 3 kościoły, klasztor,Synagogę i  (1885r.) 4982 mieszkańców, kilka fabryk zajmujących się produkcją tkanin  i cukru*

[Meyers Lexikon.Tom13]


* Ciekawe skąd taka informacja!

 

1890

Pilica,miasto (dawniej Pilcza),pod którem rz. Pilica bierze swe źródła. Za Bolesława Chrobrego należało do Sieciechów,później do Pileckich herbu Topór, Padniewskich itd. Miało na wzgórzu warowny zamek książąt Zbaraskich ;później po zburzeniu go przez szwedów,Teodor Wessel podskarbi koronny wystawił na tem miejscu wspaniały pałac; nowszemi czasy należało do fabrykantów braci Moesów,kilka w pobliżu posiadających fabryk od których je nabył bankier Epstein. Miasto posiadało kollegium kanoników,ma starożytny kościół parafjijalny ,klasztor Reformatów i kilka bóżnic. W pobliżu jest na wzgórzu kościółek św.Piotra i Pawła. Parafija ta przedtem niezmiernie była rozległą ,bo ciągnęła się aż ku Smoleniowi
[Oskar Kolberg „Lud jego zwyczaje...” Serya XVIII.Kieleckie]

 

ok.1898-1901

Pilica,osada w Gubernji Kieleckiej,pow.Olkuskim, nad rzeka tej samej nazwy, miejscowość bardzo starożytna, niegdyś zwana Pilcza, później Pilca, stanowi gniazdo rodziny Pileckich, z których Elżbieta była małżonka króla Jagieły. Następnie P. przeszła w posiadanie Padniewskich, którzy nie mało do jej upiększenia się przyłożyli. I tak Stanisław Padniewski wystawił tu w roku 1610 okazały zamek ,zburzony w roku 1655 przez Szwedów , odnowiony i przekształcony na piękny pałac przez Teodora Wessla, który jednak zachował wały i część zamkowych murów. Tutejszy piękny kościół parafjalny, pod wezwaniem św.J. Chrzciciela, posiada kilka starożytnych nagrobków ,a między innemi Mikołaja i Agnieszki Padniewskich. W zakrystji znajduje się bogate i piękne aparaty kościelne ,z daru króla Jana III pochodzące. Jest tu jeszcze drugi kościół, przy którym stoi kropielnica ,mająca na sobie rok 1089. Trzeci kościół p.t. Imiena Jezus, z klasztorem Reformatów fundowany był r.1739 przez Marję Józefę Sobieską. Nadto, przy szpitalu jest kaplica św.Jerzego, założona 1629 przez księcia Jerzego Zbaraskiego, dotąd w dobrym utrzymana stanie. Dzisiejszy właściciel Pilicy, Moes, ożywił znakomicie to miasto, założywszy w niem na wielką skalę fabryki papieru ,tudzież kortów i sukna,które po kilkuset robotników zatrudniają. Obecna ludność miasta około 5000 głów. [Encyklopedia Orgelbranda ]


1907

Pilica,osada ,nad rzeką Pilica,która ma tu niedaleko źródła,a w samej Pilicy rozlewa się w wielki staw,leży w dolinie otoczonej wzgórzami.Posiada kościół parafialny,kościół z klasztorem reformatów i dwa małe kosciółki filialne,synagogę i kościół ewangelicki;na wzgórzu pałac właścicieli ,przerobiony z zamku,z okazałym parkiem.Starożytne cmentarzysko z urnami świadczy iż osada jest bardzo starożytna .Nadana była znakomitemu rodowi Toporczyków,którzy wystawili tu zamek obronny na górze.Elżbieta Pilecka ,wojewodzianka sandomierska 2o voto Granowska ,była żoną Władysława Jagiełły .Pilica była kolejno w posiadaniu wielu rodów magnackich.W XVIII wieku była własnością rodziny Wesslów.Marya Józefa Sobieska (z Wesslów) sprzedała Pilicę bratankowi swemu podskarbiemu wielkiemu koronnemu .W kościele parafialnym jest kilka grobowców różnych właścicieli Pilicy,w zakrystyi sprzęty i aparaty ofiarowane przez kr.Jana III.Mieszkańców 6829.

[Bazewicz.”Atlas geograficzny ilustrowany Królestwa Polskiego.R.1907]

 

1917
Miasteczko Pilica, to gniazdo rodowe Toporczyków - Pileckich (później herbem Leliwa się pieczętujących), którzy w XV w. zbudowali tutaj zamek. W zachowanym po dziś dzień starym parku okalającym renesansowy pałac / 1610 r./ wzniesiony przez kasztelana oświęcimskiego Wojciecha Padniewskiego h. Nowina, stoi zabytkowa lipa upamiętniająca królową Elżbietę, trzecią żonę Władysława Jagiełły / 1417 r./. Pileccy wg. tradycji mieli wywodzić się od Granowskich, a tradycja głosi że protoplastą tego rodu jest jeden z braci Spicimierza przodka domu Tarnowskich, herbu Leliwa, żyjących za czasów Leszka Czarnego. Kasztelan nakielski Wincenty /1397 /, jako pierwszy piszący się z Granowa (wg. Okolskiego), był żonaty z Elżbietą z Pilczy, córką Ottona Pileckiego h. Topór (Otton Pilecki h. Topór " wojewoda i starosta sandomierski 1368-1375 od majątku Pilczy pisał się z Pilczy v. Pileckim i należał do najzamożniejszych panów swojego czasu; królowa Elżbieta w imieniu króla Ludwika mianował go generałem wielkopolskim, lecz tej nominacji sprzeciwiła się szlachta tej prowincji, dając za przyczynę, że Otton nie posiadał majątku w Wielkopolsce, właściwym jednak powodem oporu była znajoma jego surowość i gorliwość w pełnieniu swoich obowiązków. Otton miał dwóch braci, Sędziwoja z Szubina i Janusza z Jabłonny, który otrzymawszy Korytno, dał początek znakomitej rodzinie Korycińskich; po Ottonie córka Elżbieta, dziedziczka po ojcu ogromnego majątku, zaślubiła Wincentego Granowskiego h. Leliwa (kasztelan nakielski),i z nim miała syna Jana, który po dziadzie macierzyńskim nazwał się Pileckim, zachowując swój herb Leliwa, i był protoplastą rodziny Pileckich Leliwczyków.(Z tego związku córki, Jadwiga za Janem z Leksandrowic i Elżbieta, żona Bolka V ks. głogóweckiego. Po przejściu do obozu husytów ks. Bolko wypędza Elżbietę Granowską z Pilczy i zaślubia Jadwigę Bees zm.1470 córkę Henryka Bees v Bies z Kujaw). Podeszła już w wieku Elżbieta, poślubiła Władysława Jagiełłę w 1417 r., i to małżeństwo niestosowne wiekiem i godnością, powszechna wywołało niechęć, tem więcej gdy Elżbieta mściwa z natury prześladowała kanclerza Wojciecha Jastrzębczyka i tych panów, którzy przeszkadzali jej synowi Janowi do godności hrabiowskiej, o którą uprosiła króla Jagiełłę. /.../ Z tym tytułem wiązały się i inne prerogatywy, a mianowicie że zmieniały w wasalów tegoż Jana wielu ze szlachty, w okolicach Jarosławia dziedziczących. Kanclerz odmówił przyłożenia pieczęci zawsze jednak Pileccy tytułowali się hrabiami, chociaż nie na Jarosławiu, ale Pilicy ; rodzina ta była zamożna, posiadała bowiem prócz Pilicy majątki Łańcut, Tyczyn, Bychawę, Zalesie i wiele innych znacznych dóbr
[S. Uruski "Rodzina. Herbarz szlachty polskiej" t. XIV.]

 

1924

„Ludność wiejska zajmuje się rolnictwem, a z biedniejszych miejscowości gminy wyjeżdża na roboty do Zawiercia i Zagłębia Dąbrowskiego. Przemysłu poza kilku młynami i dwoma fabrykami papieru poza obrębem osady Pilica nie ma. Na terenie gminy znajdują się ruiny zamku Smoleń i stary zamek i klasztor Braci Reformatów w Pilicy. Osada Pilica zbudowana jest na wzór miast z rynkiem pośrodku, posiada 3019 mieszkańców, trzy kościoły, sąd pokoju, kancelarię rejenta, a także zakłady przemysłowe: młyn, octownię, słodownię, drożdżownię, fabrykę wódek, elektrownię, a w okolicy dwie papiernie „Sławniów” i „Wierbka”. Mieszkańcy, aczkolwiek posiadają niewielkie działki gruntu, trudnią się przeważnie rzemiosłem i handlem, czemu sprzyjają odbywające się, co tydzień, we wtorki i piątki targi. W przyszłości, po przeprowadzeniu kolei Zawiercie-Sandomierz, Pilica może się stać bardzo poważnym ośrodkiem handlowym i przemysłowym”.

 

[Sprawozdanie starosty olkuskiego Jerzego Stamirowskiego z działalności Olkuskiego Powiatowego Związku Komunalnego za okres od początku istnienia do 1924 r. ]

 

 

 

1926

Osada miejska, pow.Olkusz, siedziba sądu pokoju, sąd okręgowy Sosnowiec,3299 mieszkańców. Stacja kolejowa (14 km) - Wolbrom,linja kolejowa Kielce-Strzemieszyce. Poczta,telefon-Pilica. 2 kościoły katolickie,1 ewangelicki,1 synagoga,klasztor o.o. Reformatów. Szpital epidemiczny. Przytułek dla starców. Cechy:szewców stolarzy kowali i rzeźników. Targi;co tydzień ogólne. Elektrownia, papiernia, fabryka wódek i likierów, fabryka drożdży, gorzelnia, krochmalnia, młyny, tartaki

[Księga Adresowa Polski dla handlu, rzemiosł i rolnictwa 1926/27]

 

1933

Zamek w Pilicy /budował w r. 1610 Wojciech Padniewski, który się tu przeniósł z pobliskiego Smolenia. Po Padniewskieh dobra przeszły na ks. Jerzego Zbaraskiego, potem na ks, Konstantego Wiśniowieckiego, z którego córką Heleną ożenił się Stanisław Warszycki. kasztelan krakowski. Podczas wojen szwedzkich odegrał on wybitną rolę, stojąc wiernie przy królu. Gdy Pilicę zajęli Szwedzi pod wodzą Lindorna, Warszycki uderzył na zamek i Szwedów przepędził. Dzielnic bronił się w swoim Dankowie pod Częstochową i pomagał Kordeckiemu. Wdowa po Pocieju, wojewodzie wileńskim, ostatnia z rodu Warszyckich sprzedała hrabstwo pilickie Marii Józefie z Wesslów Sobieskiej, synowej króla Jana, małżonce królewicza Konstantego. Pani ta, odznaczająca się wielką dobrocią serca i pobożnością, w y budowała w Pilicy klasztor i kościół OO. Reformatów, odrestaurowała zamek. Pisała się panią na Pilicy, Smoleniu, Cedrowicach i Bętkowicach. Odwiedzał ją król August Il i August III. Ten ostatni gościł w Pilicy w zapusty 1734 r, Zmarła przeżywszy lat 76 w klasztorze u Sakramentek w Warszawie w r. 1762, Po niej panem Pilicy był Teodor Wessel, którego pomnik jest w kościele Reforrnatów. Po Wesslach dobra pilickie, obdłużone przechodziły z rąk do rąk. Wymienić tu należy Krystyna Augusta Moesa, właściciela zakładów przemysłowych w pobliskiej Wierbce i Sławniowie. Moes zamek odbudował w r. 1853, do stanu zaś dzisiejszej świetności doprowadził go Leon Epstein, który zamek przerobiony na pałac odnowił i upiększył. Obecnie pałac znajduje się w posiadaniu rodziny Arkuszewskich

[Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim.1933]

 

1955

Pilica była przez długie wieki prywatną własnością panów,dlatego nie rozwinęła się,pozostając miasteczkiem martwym. Właściciele patrzyli obojętnie z wysokości swego pysznego pałacu na niedolę 4000 mieszkańców złożonych z rękodzielników (głównie szewców) rolników i drobnych kupców,którzy mieli za to nadmiar kościołów,kleru,klasztor i bractwo pobożne. Wprawdzie dwóch przedostanich dziedziców,Niemców spolonizowanych ,usiłowało od 1853r. uprzemysłowić Pilicę z okolicą ,lecz zakłady przemysłowe (fabryka papieru,sukna,młyny,browar) zmiotła I wojna światowa.

[K.Sosnowski."Jura krakowsko-wieluńska" ]