Dawna motoryzacja

O Pilicy » Życie codzienne » Dawna motoryzacja

Dzisiaj, kiedy niemal w każdym domu w gminie jest co najmniej jeden samochód opowieści o początkach pilickiej motoryzacji brzmi niemal jak średniowieczna powieść. Przedwojenna Polska, przy powierzchni o 1/4 większej od obecnej, pod koniec lat dwudziestych posiadała 44 tys. km dróg bitych i brukowanych oraz około 220 tys.km dróg gruntowych. [obecnie 272 tys.km dróg o nawierzchniach utwardzonych i 111 tys.gruntowych] Podstawowe pytania-Kiedy w Pilicy pojawił się pierwszy pojazd mechaniczny? Kto z Piliczan był pierwszym właścicielem pojazdu mechanicznego?- póki co pozostają bez odpowiedzi. Kandydatami do palmy pierwszeństwa są niewątpliwie Aleksander Moes i Kazimierz Arkuszewski. Kazimierz Arkuszewski nabywając Pilicę w roku 1908 był człowiekiem majętnym. Aleksander Moes w r.1913 był członkiem Towarzystwa Automobilistów Królestwa Polskiego zatem był posiadaczem jakiegoś pojazdu.

 W 1923 roku przez Pilicę przejeżdżał Wojskowy Rajd Samochodowy. Trwał on od 10 listopada do 10 grudnia. Trasa liczyła 3032 km.

 W pobliżu Pilicy doszło do dramatycznego wydarzenia:

W roku 1925 Karol Kauczyński opublikował wrażenia z objazdu trasy Rajdu Polskiego. Etap V liczył 628 km i przebiegał po trasie Zakopane - Kraków – Miechów – Wolbrom - Pilica- Pradła - Żarki - Św. Anna – Noworadomsk - Piotrków- Rawa- Warszawa - Modlin – Wyszogród- Płock.

Na 18 klm. po przekroczeniu granicy powiatu Olkuskiego - droga znowu gorsza; przejechawszy przez kolej, dojeżdżamy do Wolbromia. Bardzo nędzne miasteczko, stąd kierujemy się na Pilicę. Droga jest ciągle jeszcze nie bardzo dobra; koło Smolenia widzimy pierwszą ruinę jakiegoś zamczyska. Stąd jest piękny widok na miasto Pilicę. Orjentacja w PiIicy utrudniona, ale za to za miasteczkiem zaczyna się wąska, ale bardzo dobra szosa [do Pradeł].

 W roku 1926 przejeżdżał przez Pilicę Śląski Rajd Samochodowy:

 W dniach 18 - 19 września 1926 Śląski Klub Automobilowy urządził Śląski Rajd Samochodowy na trasie : Katowice - Tarnowskie Góry -Lubliniec - Częstochowa - Koziegłowy - Siewierz - Pilica - Wolbrom - Olkusz - Chrzanów - Oświęcim – Kęty - Andrychów - Żywiec - Bielsko - Skoczów – Cieszyn - Próchna - Pawłowice - Wodzisław - Rybnik - Żory - Pszczyna - Nowy Bieruń - Mysłowice – Siemianowice - Królewska Huta - Nowa Wieś - Halemba – Mikołów - Tychy – Katowice. Zgłosiło się 19 samochodów. Wystartowało dziewięć a ukończyło rajd 8 samochodów. Laureatami w różnych kategoiach zostali: inż. Josephy (Tatra), inż. Gotfryd Zangl (Steyr), Jerzy Knappik (Fiat), Harald Weinschenck (Tatra), Achille Moreau (Renault), insp. Ekardt (Pontiac)

 W tym samym roku Pilica znalała sie na trasie Rajdu Polskiego:

 W roku 1926 [przed 7 września] samochód Opel został sprowadzony do Pilicy przez straż pożarną. W dniu 20 lipca 1927 roku odbyła się uroczystość poświęcenia pierwszego samochodu strażackiego zbudowanego na jego podwoziu, który otrzymał imię"Bystry". W sierpniu 1928 r. informacja o tym samochodzie ukazała się w „Przeglądzie Pożarniczym”.

"Bystry" zbudowany na podwoziu "Opla"

20 lipca 1927r. Poświęcenie "Bystrego"

"Bystry" [?]  podczas ćwiczeń w drożdżowni

Pojazd ten był na stanie straży jeszcze w roku 1932. Prawdopodobnie to „Bystrego” dotyczy informacja o sprzedaży w 1933 roku podwozia,które za 150 złotych nabył Bolesław Lupa z Częstochowy. W 1926r.  w OSP był również remontowany czy też kompletowany samochód Ford. W latach 1929-1932 był on remontowany i otrzymał imię "Śmigły".

"Śmigły" zbudowany na podwoziu "Forda"

W 1930 r. pilicka straż wystąpiła o subsydium na dokończenie remontu i wyposażenie pojazdu w zbiornik wody. Ze względu na zaniedbania w powiatowym zarządzie straży w Olkuszu dofinansowanie w kwocie 2000 złotych zostało przyznane dopiero w roku 1932r. Dodatkowe finanse przeznaczyła na ten cel gmina. 17 stycznia 1933 r. straż wystąpiła o przedłużenie rejestracji Forda o nr rej. KL-72267.

Przed 1928r. zarejestrowane były w Pilicy pojazdy:

  • samochód 6-osobowy nr rej. KL-1845 * Mieczysława Kośmińskiego z Wierbki

  • samochód 6-osobowy nr rej.KL-1886 Kazimierza Arkuszewskiego

  • samochód 4osobowy nr rej. KL-2973 Fabryki Papieru w Wierbce.

25 stycznia 1928r. Mendel Miński i Róża Najmanówna za 1600 zł nabyli od Arona i Nisli Topór samochód Ford nr podwozia 11990207, nr rej.KL 2349.

W roku 1929 Linię Zawiercie-Pilica obsługiwali Aba Rusinek oraz spółka Andrzeja Słabonia z Wierzbicy i Fałka Paliwody z Pilicy. Brak informacji o pojazdach. W 1930 Żydzi Aba Rusinek oraz Mendel i Chaim Mińscy uruchomili komunikację z Pilicy do Olkusza, Zawiercia i do Wolbromia. Mińscy użytkowali wymienionego wyżej Forda KL-2349. W 1930 roku w umowie spółki przewozowej,którą zawarli Edward Janicki i Froim Dancygier wymieniony jest autobus nr rej. KL-71 316

20 marca 1933 zostało zakupione przez straż pożarną podwozie Chevrolet nr rej. KL-72 167. Zapłacono za nie 1300 zł.[1000 zł z subsydium i 300 zł z pożyczki w Kasie Stefczyka]. Zapłatę otrzymał Tomasz Mach. 25 listopada 1933 rama,siedzenia i tapicerka dotarły pociągiem do Zawiercia. Nadawcą był Bolesław Lupa z Częstochowy. Według rachunku zakres remontu podwozia ciężarowego obejmował między innymi silnik,hamulce,ramę i błotniki. Z Głównego Zarządu Straży Pożarnych RP dotarła do Pilicy dokumentacja zabudowy nadwozia pożarniczego opracowana dla podwozia Fiat 621L z uwagą ,że

wymiary powinny zostać dopasowane do wymiarów podwozia posiadanego przez druhów.

W wykazie „...osób obowiązanych do dostarczenia jako środków przewozowych na rzecz wojska w czasie pokoju samochodów,motocykli i rowerów” znajdowali się

Rok 1933:

  • Kośmiński Mieczysław [z Wierbki] - samochód 6-osobowy nr rej. KL-1845 [rej.przed 1928r]

  • Edward Kwapisz - samochód 5-osobowy nr rej.KL-71 129

  • Arkuszewski Kazimierz - samochód 5-osobowy nr rej.KL-72 515 i samochód 6-osobowy nr rej.KL-1886

  • Władysław Moes [z Wierbki] - samochód 5-osobowy nr rej.KL-71 830

  • Lejzor Jakobson i L.Snopkowski - samochód półciężarowy 1,3 tony KL-72478

  • Kałma Dąbek - samochód ciężarowy, 2,5-tonowy, nr rej. KL-72 639

  • Chaim Hutnik -samochód półciężarowy, 2-tonowy, nr rej. KL-72 692

  • Szymański Antoni [z Dzwonowic] -motocykl 2-osobowy nr rej.KL-73 915

Rok 1934:

  • Kośmiński Mieczysław - samochód 6-osobowy nr rej.KL-1845

  • Fabryka Papieru Wierbka - samochód 4osobowy nr rej. KL-2973

  • Grabowski Władysław - samochód osobowy nr rej.KL-71260

  • Jakobson i Snopkowski - samochód półciężarowy 1,3 tony nr rej.KL-72478

  • Arkuszewski Kazimierz - samochód 5-osobowy nr.rej.KL 72515

  • Cembrzyński Marian - motocykl nr rej.KL-73979

W 1934r. Rozliczenie dotacji otrzymanej przez straż pożarną zawierało informacje,że podwozie zostało zbadane przez Zarząd Straży Pożarnych w Warszawie. W piśmie do Wydziału Technicznego Zarządu Straży Pożarnych RP piliccy strażacy informowali:

Autopogotowie wykonaliśmy na podwoziu Chevrolet według planu wydziału technicznego we własnym zakresie.

Na stanie OSP Pilica znajdowały się dwa samochody.[Ford nr rej.72267 i Chevrolet nr rej. 72167?]

W kolejnym wykazie „...osób obowiązanych do dostarczenia jako środków przewozowych na rzecz wojska w czasie pokoju samochodów,motocykli i rowerów” w roku 1935 znajdowali się:

  • Kośmiński Mieczysław - samochód 6-osobowy nr rej.KL-1845

  • Fabryka Papieru Wierbka - samochód 4osobowy nr rej. KL-2973

  • Kwapisz Edward – samochód 4-osobowy nr rej.KL-71 129

  • Grabowski Władysław - samochód osobowy nr rej.KL-71260

  • Arkuszewski Kazimierz - samochód 5-osobowy nr.rej.KL 72515

  • Janicki Karol - motocykl nr rej.KL-73 471

  • Cembrzyński Marian - motocykl nr rej.KL-73979

Karol Janicki

14 stycznia 1935 OSP zawiadamia o posiadaniu pojazdu Chevrolet bez nr rejestracyjnego. [skończyła się ważność nr 72167?]. 2 września 1935 roku dokonano poświęcenia autopogotowia. Rodzicami chrzestnymi byli starosta Stanisław Gliszczyński i p.Pacułowa,Stanisław Arkuszewski i Barbara Moesówna,Jan Stachnik i Stanisławowa Arkuszewska, Edward Kwapisz i Janina Stachnikowa.

W 1936r. na stanie OSP wykazane są autopogotowie na podwoziu Ford lub Chevrolet i niekompletne autopogotowie Chevrolet.[nazwa Ford została w dokumentach przekreślona a Chevrolet dopisano ręcznie]. Prawdopodobnie pierwszym pojazdem był wspominany wyżej Ford [nr rej. 72267] a drugim pojazdem był Chevrolet [nr 72167] będący w trakcie zabudowy nadwozia wzorowanego na Fiacie 621L.

W roku 1937 na stanie OSP wykazane są wóz rekwizytowy na podwoziu Chevroleta i beczkowóz na podwoziu Chevroleta. Ten drugi pojazd mógł być zbudowany na podwoziu autobusu marki Chevrolet** model 1929, który firma Pilicka Komunikacja Samochodowa Sp. z o.o. z siedzibą przy ul. Reformackiej 12 sprzedała pilickiej straży pożarnej otrzymując 8 kwietnia 1937 r. zapłatę 200 zł i 8 lipca tego samego roku 300 złotych.

W lipcu 1938r. pilicka straż zaoferowała OSP w Działoszycach sprzedaż samochodu Ford [„Śmigły”] ze zbiornikiem wodnym. Brak jest dokumentów potwierdzających dojście transakcji do skutku.

Niezidentyfikowany pojazd przed budynkami drożdżowni

* 6 lipca 1922 r. Minister Robót Publicznych oraz Minister Spraw Wewnętrznych wydali rozporządzenie wprowadzające pierwszy w niepodległej Polsce system tablic rejestracyjnych.

Tablice miały białe tło i czarną obwódkę oraz czerwone litery i czarne cyfry, oddzielone na tablicach przednich czerwoną kreską. Litery oznaczały województwo [KL– kieleckie]. Każde województwo miało przyznany zakres liczby [kieleckie-od 1501 do 3000]. 27 stycznia 1928 r. wydane zostało rozporządzenie ministerstw Robót Publicznych, Spraw Wewnętrznych i Spraw Wojskowych,które przynało województwo dodatkowy zakres liczb użytych w tablicach rejestracyjnych [kieleckie 0d 71001 do 74000]

** Pierwsze samochody marki Chevrolet trafiły do Polski najprawdopodobniej w 1919 r. wraz armią gen.Hallera. W latach 1922–1923 roku kilkanaście tych pojazdów z demobilu trafiło do prywatnych nabywców. Pierwsze fabrycznie nowe pojazdy marki Chevrolet trafiły do Polski w 1924 r.. W 1927 roku sprzedano 1205 Chevroletów, co uplasowało markę na drugim miejscu wśród marek samochodów zarejestrowanych przez urzędy. Latem 1928 roku w warsztacie firmy „Elibor” Ł.J.Borkowski w Warszawie ruszyła produkcja karoserii Chevroletów a jesienią rozpoczęto montaż podwozi. W roku 1928 w Polsce sprzedano 3554 auta marki Chevrolet z tego 2098 samochodów osobowych,podwozi autobusowych i ciężarowych powstało w warszawskiej montowni. Korzystne warunki sprzedaży ratalnej, z 30-procentową pierwszą wpłatą i równymi ratami spłacanymi przez kolejne 18 miesięcy spowodowały,że marka stała się liderem na przedwojennym rynku. Podwozia Chevrolet były karosowane jako autobusy między innymi w Pierwszej Wytwórni Autokaroserii i Powozów Orlicki i S-ka w Krakowie gdzie kursowało 18 sztuk tego typu pojazdów. Ze względu na wysokie wyeksploatowanie autobusów, wynikające ze złego stanu dróg, już w 1929 roku pojazdy zostały sprzedane.

***Zarządzenie Ministra Komunikacji z 26 stycznia 1937 r. oraz zarządzenie Ministra Komunikacji, Spraw Wewnętrznych i Wojskowych z 27 października 1937 r., wprowadziły nowy system tablic rejestracyjnych. Składały się z białych znaków-1 litera + 5 cyfr – Litery A, B, C, D, E, H, K, L, X, Y, Z oznaczały pojazdy inne niż taksówki. Litery M, N, P, R, S, U – motocykle a litera T – taksówki. Dwie pierwsze cyfry oznaczały województwo. Dla województwa kieleckiego zarezerwowane były liczby od 25 do 29.