Perypetie związane z uzyskaniem dostępu do wiszącego w Collegium Maius portretu Stanisława Warszyckiego skłoniły mnie do poszukiwania związków Pilicy z  Uniwersytetem Jagiellońskim. Nie ukrywam,że jestem zaskoczony ilością postaci ,które wyłoniły się przy tych poszukiwaniach. Najwyraźniej nie przypadkowo  herb Akademii pojawił się na ścianie pilickiej kolegiaty.

Podpis matki Elżbiety, Jadwigi z Melsztyna, widnieje obok królewskiego podpisu na akcie erekcyjnym Akademii Krakowskiej. Jadwiga figuruje na liście pierwszych dobroczyńców uniwersytetu wymienionych w Album Studiosorum, a wspomniana tam anonimowa pani Elżbieta może być identyczna z przyszłą królową. Elżbieta uprosiła Jagiełłę aby podarował UJ dwa domy w Krakowie co król, zaraz po ślubie a przed koronacją, uczynił nabywając dwa domy za trzysta grzywien.

...na usilne prośby najjaśniejszej księżniczki Elżbiety, królowej polskiej , opiekunki wszechnicy krakowskiej...

Prawdopodobnie miał to być rodzaj pobożnej ofiary nie wynikający z chęci zostania mecenasem nauki chociaż informacja zawarta przez Biernata z Lublina w autobiograficznej notatce mówi o wielości ksiąg znajdujących się na zamku w Pilczy. Na wszelki wypadek nie należy więc królowej odmawiać aspiracji naukowych zwłaszcza,że w paszkwilu napisanym przez sekretarza królewskiego Ciołka doszukiwano się ukrytych informacji o posiadaniu przez Elżbietę dużej wiedzy z dziedziny eksploatacji kopalin. Królowa uposażyła kolegium mansjonarzy w kościele parafialnym w Pilicy nadając rektorowi uniwersytetu prawo obsadzania tych beneficjów, a tym samym umożliwiając uczelni wynagradzanie swych pracowników dochodami kościoła. Później wypierano jej postać z historii uniwersytetu jednak w kazaniu wygłoszonym w 1460 r. wspomniano wśród dobroczyńców uczelni a wśród nich królową Elżbietę.

Oprócz krakowskich akademików, którzy doczekali się odrębnych tematów na stronie, takich jak:

• Mikołaj z Pilczy. Profesor teologii. Rektor Akademii.

• Jan z Pilicy. dziekan wydziału teologicznego,profesor teologii, dwukrotny rektor Akademii.

• Jakub Najmanowicz.16-krotny rektor Akademii

• Sylwester Konces Rotkiewicz. Profesor Akademii

przez pilicką historię przewinęło się kilkanaście postaci akademików krakowskich,które warto uchronić od zapomnienia:

ks. Mikołaj z Kozłowa

Po roku 1409 Elżbieta z Pilczy, wzorując się na kościele katedralnym w Krakowie,  uposażyła przy kościele pilickim kolegium pięciu kapelanów. Prawo obsadzania tego beneficjum należało do rektora Uniwersytetu Krakowskiego. W  zachowanych  dokumentach w roku pojawia się postać Mikołaja z Kozłowa. To pierwsza z wybitnych postaci krakowskiego środowiska akademickiego, która związana była z Pilicą. Doktor teologii, profesor Akademii Krakowskiej  Mikołaj Kozłowski herbu Lis [w dokumentach figuruje również jako Mikołaj z Kozłowa, Trzonowa i Januszowic] był synem Mściwoja z Kozłowa. W dokumentach pojawia się po raz pierwszy w roku 1396 kiedy to udowadnia poprzez świadków, że wieś  Januszowice położona jest w ziemi krakowskiej. W roku 1398 był bakałarzem. Studiował w Pradze gdzie w roku 1402,za dziekanatu Jana Husa, uzyskał tytuł magister artium. W roku 1404 pojawił się w Krakowie podejmując studia teologiczne.  Z tego okresu zachowało się wiele innych dokumentów sądowych dotyczących zawiłych spraw majątkowych pomiędzy Mikołajem, jego ojcem i rodzeństwem. Dzięki nim wiemy,że w roku 1407 był plebanem w Bejscach a od roku 1411 plebanem w Zagości. W roku 1410 uzyskał tytuł magister artium Uniwersytetu Krakowskiego. W latach 1410 – 1411 był  rektorem Uniwersytetu Krakowskiego. Bakałarzem biblijnym został w roku 1412. w latach 1414 - 1420 był wicekanclerzem Uniwersytetu Krakowskiego. W 1419 roku  Piotr z Kozłowa wyznacza Mikołajowi 40 grzywien na wsi Januszowice i ustanawia go opiekunem swoich dzieci w wypadku swojej śmierci na jakiejś wyprawie. Z dokumentu tego wiadomo,że Mikołaj był w tym czasie rektorem kościoła w Pilczy.   Około roku 1420 został sentencjariuszem.  W latach 1422-1423  był kanonikiem poznańskim. W roku 1425 otrzymał doktorat teologii. W roku 1427 był profesorem teologii i kanonikiem kolegiaty świętego Floriana na Kleparzu.

Od 19 marca 1431 miała miejsce w Krakowie sławna wówczas dysputa prowadzona w obecności Jagiełły, w której ze strony husytów udział wzięli Prokop Hoły, Piotr Anglik Biedrzych i Wilhelm Kostka a ze strony akademików Stanisław ze Skarbimierza, Jędrzej z Kokorzyna, Franciszek z Brzegu Krejszwicz , Jan Elgot, Benedykt Kesse z Krakowa, Jakub z Paradyża, Eliasz z Wąwelnicy i Mikołaj z Kozłowa. Kiedy w dyskusji nie udało się przekonać husytów do zmiany poglądów nakazano im opuścić miasto. Wydarzenie to przedstawia pokazany obok obraz "Dysputa z dokotorami".

W latach 1433-4 będąc kanonikiem kolegiaty świętego Floriana na Kleparzu i plebanem w Zagości bezprawnie okupuje kanonię w katedrze krakowskiej, którą uzyskał z rąk bpa Zbigniewa wbrew stanowisku Akademii Krakowskiej. Papież poleca jednak odebrać mu kanonię.  Biskup mianuje go swym posłem i pełnomocnikiem na sobór bazylejski, w którego pracach uczestniczyli również biskup poznański Stanisław Ciołek, sekretarz królewski Jan Lutek z Brzezia, proboszcz krakowski Mikołaj Lasocki oraz profesorowie Dersław z  Borzymowa i Stanisław z Sobniowa. 31 lipca 1434 roku Mikołaj z Kozłowa swoje wystąpienie na soborze, na egzekwiach za duszę króla Władysława Jagiełły,   poświęcił pochwale panowania władcy i jego zasług dla szerzenia chrześcijaństwa głosząc, że …schizmatyków wielu w rozległych swoich dzierżawach litewsko-ruskich  przywiódł Jagiełło do prawdziwego, jakie sam wyznawał chrześcijaństwa, t.j. obrządku rzymskokatolickiego... W latach 1440/41 Mikołaj z Kozłowa był dziekanem teologii. W roku 1442-1443  był prepozytem skalbmierskiemu i kanonikiem św. Floriana. Zmarł 6 XI  1443 roku.

ks. Kazimierz Dobrakowski

Doktor obojga praw.* Kanonik,oficjał i scholastyk pilecki. W roku 1695 został proboszczem w Wojkowicach gdzie w 1697r. był fundatorem Arcybractwa Różańca św. Na wprowadzenie uzyskał zezwolenie o.Tomasza Modrzewskiego,doktora św. teologii. 16 grudnia 1701r. będąc prepozytem w Wojkowicach zapisał na uposażenie kaplicy Pana Jezusa Ukrzyżowanego 4.000 florenów na majątku w Wojkowicach Kościelnych fundując kanonię zwaną szpitalną p.w. św. Józefa. Zapis potwierdził ks. Kazimierz Lubiński biskup sufragan i oficjał krakowski. Kaplicę zwano wówczas Dobracoviana lub Dobrakowską. 5 czerwca 1704 r. gdy liczący sobie 72 lata ks.Leśniowicz zniedołężniał, ks.Dobrakowski wyrobił sobie koadjutorję przy nim. W tym okresie zrezygnował z parafii wojkowickiej. W 1710 sprawił puszkę w Wojkowicach. W 1711 r. został prepozytem pilickim. W Szańcu powstał nowy ołtarz główny. W latach 1722 -1723 prowadził  restaurację kościoła . Miał wielkie problemy ze zdobyciem funduszy na prace przeprowadzane w kościele i ostatecznie mimo podejmowanych starań nie udało mu się zdobyć potrzebnych funduszy. Zwracał się w tym czasie wielokrotnie do hetmana Ludwika Pocieja i jego małżonki Emerencjanny z Warszyckich jako kolatorów o fundusze z dóbr Przychody i Kleszczowa potrzebne na remonty. Dziedzic obiecywał oddać zaległą od 1715 r. dzierżawę, a na przyszłość postanowił co roku uiszczać na rzecz kościoła 1.700 zł. Ks. Wiśniewski zanotował o ks.Dobrakowskim:

rodak miejscowy...księży Dobrakowskich z Pilicy było kilku... O nim zanotowano „pius, devotus, exemplaris, decorem Domus Dei intime diligens de salute animae sue et consanguineorum affiniumque suorum solicitus i t.d.

Był proboszczem w Szańcu w r.1708 r. Jego ojciec, Stanisław, w 1713 roku odzyskał wzrok przed cudownym obrazem N. M. P. Bolesnej w Młodzawach. Zmarł w 1736 r. i został pochowany w pilickiej kaplicy Pana Jezusa Ukrzyżowanego. W rodzinie Dobrakowskich księżmi byli w tym czasie Józef,Piotr i Wojciech.

ks.Wojciech Falibowski.

Doktor obojga praw. Dziekan kolegiaty pilickiej, proboszcz mrzygłodzki, kazimierski i Cudzynowic od 1658r. Proboszcz siewierski. W 1662r. był przy konsekracji ołtarzy w nowym kościele mrzygłodzkim ufundowanym przez Stanisława Warszyckiego. W kościele tym unormował nabożeństwa przerwane w wyniku Potopu.

ks.Józef a Gorzeń Gorzeński.

Doktor obojga praw. Kanclerz katedralny krakowski . Kanonik krakowski. W 1744 r. był proboszczem sędziszowskim.W r. 1750 proboszcz i oficjał szaniecki. W 1756 odnowił i odmalował szaniecki kościół i dał nowy dach w miejsce spalonego od pioruna. Zostawił fundusz na wystawienie chóru i organu co zrealizował jego następca w 1801 r. Prepozyt i oficjał pilicki [ wymieniany w latach 1759 i1771]. Po sporach finansowych toczonych przez ks.Dobrakowskiego z dziedzicem Ludwikiem Pociejem dopiero Maria Sobieska zaczęła wypłacali regularnie należne prowizje. Dzięki temu w roku 1771 prepozyt Józef Gorzeński mógł założyć w kolegiacie marmurowa posadzkę, a w 1776r. wstawił do kościoła bogato zdobione stalle.Za jego kadencji odbyła się kongregacja dekanalna w Szańcu. W 1788r. odprawił misje w Szańcu którymi kierował ks.Zaborski kaznodzieja kolegiaty i proboszcz w Gieble, a pomagał Jan Oliwiński, scholastyk pilecki.

Był on trzem biskupom najwierniejszy w swej katedrze najdawniejszy a zawsze wysoce pożyteczny ,Diecezji najzasłużeńszy ,wielu kościołów albo z gruntu fundator albo znakomity dobrodziej ,zawsze w myślach głęboki ,w czynnościach okazały ,w przykładach wielki. My poziomy robak nie mamy co tak wielkiemu mężowi przepisywać bo oddawna przyzwyczajeni jesteśmy rozkazów jego słuchać i potwierdzamy jedynie co sobie sam ten rzadki kościół ...obrał i upodobał i to samo na 3 lata... rościągamy: wystawienie chóru muzycznego,przestawienie organu,ambony innej sporządzenie ,cmentarza w murach nadpsutych naprawienie..”

[ks.Franciszek Kozicki,dziekan kolegiaty pilickiej o ks.Gorzeńskim.]

ks.Jakób Józef Kempski

Doktor filozofii. W latach 1719-1722 był proboszczem w Skarżycach. W r.1721 był kanonikiem w Pilicy.

ks.Florjan Lachowicz

Urodził się w Mrzygłodzie. Doktor filozofii. Profesor Akademii Krakowskiej. Kanonik św. Anny. Dziekan pilickiej kolegiaty. Proboszcz w Wieliczce i w Mrzygłodzie od 1736 r. gdzie sprawił srebrne kapy i ornaty. W 1740 wysłany został do Rzymu jako postulator o kanonizację św. Jana Kantego gdzie przebywał 8 lat. W zakrystii w Mrzygodzie jest jego portret w tak zwanej doktoratce pod szyją.

ks.Kazimierz Lachowicz

Brat Floriana. Doktor filozofii. Dziekan kolegiaty pilickiej. Był proboszczem w Kroczycach,dziekanem lelowskim i prepozytem w Mrzygłodzie. W 1746 założył w parafii mrzygłodzkiej księgę małżeństw. Z jego fundacji pracowali w Mrzygłodzie dwaj wikariusze, stały nauczyciel i organista a co pięć lat odbywały się misje. W 1761 założył fundację z przeznaczeniem na kształcenie kleryka z Mrzygłodu. Zmarł 28 stycznia 1761 r. i został pochowany w podziemniach klasztoru w Pilicy.

ks.Stanisław Lelowski

Urodził się w r.1688.Doktor obojga praw Uniwersytetu Krakowskiego. 23 maja 1716 objął probostwo w kościele w Koziegłówkach. Archidiakon pilicki. Proboszcz w Kidowie i w Kijach. Umarł 28 sierpnia 1736 r. Pochwany został w kaplicy Pana Jezusa Ukrzyżowanego w pilickim kościele.

ks.Franciszek Leśniowicz

Urodził się w 1629 r. Doktor filozofii. Profesor Akademii Krakowskiej. Protonotarisz apostolski. Proboszcz w Irządzach a potem w Pilicy. Prepozyt i oficjał pilicki. Zarządzał tu przez pomocników, oddany kościołom św. Michała i św. Józefa w Krakowie. Odnowił i ozdobił pilicką kolegiatę. Promotor Różańca św. Powiększył uposażenie tego bractwa. Po śmierci w r.1697 Michała Warszyckiego,siostrzeńca siostry Teresy Zadzik, późniejszej wieloletniej przełożonej klasztoru bernardynek, poparł budowę tego klasztoru. Gdy mając lat 72 zniedołężniał, wyrobił koadjutorję księdzu Kazimierzowi Dobrakowskiemu. W 1706 r. jako czciciel św. Józefa założył bractwo tego świętego i wystawił kaplicę przy kolegiacie. Sprawił dwa kielichy dla Bractwa Różańcowego i św. Józefa. Na te fundacje przeznaczył 6000 zł. zapisanych na Wielkiej Porębie, która w tym czasie należała do Jana Kantego Łukaszkiewicza, dra medycyny i rajcy krakowskiego. Jako wotum dziękczynne za przywrócenie wzroku dzięki świętemu Józefowi ufundował ołtarz główny, w kościele Sióstr Bernardynek w Krakowie, w którym znajduje się obraz świętego Józefa. Zmarł 15 marca 1711 r. w Krakowie w wieku 82 lat. Zwany był ojcem ubóstwa. W pilickim kościele ma pomnik.

ks.Wojciech Łańcucki

Urodził się ok. 1610 r. w Skawinie. Syn Stanisława. Doktor obojga praw. Profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1661-1662, 1667-1668, 1670-1671, 1672-1674, 1676-1678, 1682-1683. Kanonik krakowski. Archidiakon pilicki.Od 1654 r. Był proboszczem w Luborzycy. Zmarł w roku 1686.

ks. Jan Florian Machowicz.

Doktor obojga praw. Proboszcz w Żarnowcu. Archidiakon pilicki. Zmarł w r.1701.

ks.Hieronim Ochocki

Doktor obojga praw. Kustosz pilecki. Kanonik i oficjał wiślicki. W r.1664 był proboszczem w Słupi.

ks.Kazimierz Prokopowicz

Urodził się ok. 1665r. Doktor filozofii. Profesor Akademii Krakowskiej. Proboszcz wieluński. Autor ksiąg:

• Cursus Honoris Et Gloriæ, Ingentibus Virtutum, Meritoru[m]q[ue] passibus [...] Matthiae Psoiecki [...] Dvm In Alma Vniversitate Cracoviensi, Pro Loco Inter [...] Sacræ Theologiæ Doctores [...] Responderet, A M. Casimiro Prokopowic [...] Demonstratvs. Anno Domini, 1691. Die 6. Septembr. Cracoviæ : Typis Vniversitatis, [po 6 IX 1691].

• Theatrum Coronatæ Virtutis & Sapientiae, maximis laboribus et meritis, [...] D. M. Basilii Olszynski, [...] Sublime, & Solenni Die suæ Responsionis, Pro Loco Inter [...] Almæ Vniversitatis Cracoviensis, Sacræ Theologiæ Doctores, obtinendo: A M. Casimiro Prokopowic [...] Adornatvm Anno Domini, 1691. Die 10. Mensis Iulij.

• Splendor Theologici Honoris & Sapientiæ, In [...] Christophoro Francisco Sowinski [...] Solenni Actu suæ Responsionis, Pro Loco Inter [...] Sacræ Theologiæ Doctores obtinendo: A M. Casimiro Prokopowic [...] Exhibitus. Anno Salutis, 1691. Die 12. Mensis Junij

• Panegyris Gratvlatoria Honori & Meritis [...] D. Matthaei Orłowski, I. V. D. [...], Ioannis De Małachowice Małachowski [...] Generalis Causarum Auditoris. [...] A M. Casimiro Prokopowic [...] Dedicata. Anno Domini 1689. Die 21. Septembris. Imprint Cracoviæ : Ex Officina Francisci Cezary, [po 21 IX 1689].

• Cursus Honoris Et Gloriæ, Ingentibus Virtutum, Meritoru[m]q[ue] passibus [...] Matthiae Psoiecki [...] Dvm In Alma Vniversitate Cracoviensi, Pro Loco Inter [...] Sacræ Theologiæ Doctores [...] Responderet, A M. Casimiro Prokopowic [...] Demonstratvs. Anno Domini, 1691. Die 6. Septembr. Imprint Cracoviæ : Typis Universitatis, [po 6 IX 1691].

W r. 1694 był kanonikiem pilickim.

ks.Jan Radzicki.

Skaryszewianin. Doktor świętej teologii. Wybitny kanonik krakowski i kurzelowski. Autor publikacji. Zmarł w 1681 r. Rafał Kazimierz Arteński uczcił go panegirykiem p. t. Pretiosus lapis w 1682 r.

ks.Józef Rogalli

Proboszcz w Kunowie [1721-1723].W 1727r. zostaje kanonikiem krakowskim  a później kustoszem kieleckim. Kustosz kolegiaty pilickiej w r.1729. W 1760r. w Kielcach ksiądz Józef Rogalli wystawia własnym sumptem kaplicę pogrzebową nazwaną Ogrójcem w pobliżu katedry i dzwonnicy. Wnętrza zdobią malowidła czterech ewangelistów W 1762 r. Kielecki modrzewiowy kościół p.w. św. Wojciecha został rozebrany. Wzniesiono na jego miejscu kościół murowany, którego fundatorem był ks. Józef Rogalli dając dwadzieścia tysięcy złotych polskich. Podziemia świątyni ks. Rogalli przeznaczył na groby dla wybitniejszych osób, a dla grzebania pozostałych zmarłych rozszerzył cmentarz. Portret ks. Rogalli wisiał w zakrystii kieleckiego kościoła. Obecnie w zakrystii jest replika a oryginał znajduje sie na plebanii. Na odwrocie portretu widnieje napis:

...Fundator Eccl. R. P. Josephus Rogalli Prutheno-Varmiensis Can. Cath. Cracoviensis Custos Kielcensis obiit A. 1765...

ks. Krzysztof Franciszek Sowiński

Urodził się w r.1642.Syn Andrzeja i Agnieszka Lepieckiej. Doktor teologii. Profesor i rektor Uniwersytetu Krakowskiego w latach 1692-1693 i 1696-1698 1698-99. Dziekan kapituły kolegiaty św. Floriana w Krakowie. W roku 1697 witał przyjeżdżającego na koronację Augusta II. Kustosz kolegiaty pilickiej od 1678r. Zmarł w roku 1699 lub 1702.

ks.Stanisław z Brzezia Wojeński

Doktor obojga praw. Kanonik krakowski, biskup kamieniecki [1677-1685]. Dziedzic Karniowic. W sobotę 15 marca 1642 r. ks. Wojeński w Bodzentynie czyni w kancelarii biskupa krakowskiego Zadzika potwierdzenie nadań dla kolegjaty pileckiej w tym dokumentu Jana Ołdakowskiego oficjała chełmskiego a tym samem bulli papieża Urbana VIII potwierdzającej bullę Pawła. W roku 1666 odnowił karniowicką kaplicę pod wezwaniem św. Marii Magdaleny. W 1675 r. był proboszczem w kościele św. Mikołaja w Międzyrzeczu. Po studiach w Bolonii uczestniczył w działalności dyplomatycznej Królowej Marii Ludwiki, żony Jana Kazimierza. W 1680 r. został tytularnym biskupem kamienieckim. W 1683 r. podpisywał traktat z cesarzem Leopoldem zawarty przez Jana III. Mimo słabego zdrowia wziął udział w wyprawie wiedeńskiej. Wkrótce zachorował. Wysoko cenił go król Sobieski i martwił się jego chorobą. Gdy stan zdrowia księdza się polepszył, Sobieski napisał do żony:

Niech Bóg będzie pochwaleń: niewymowniem się o niego frasował, i jakoby mi kilka tysięcy ludzi przybyło, tak mię ta o polepszeniu zdrowia, jego ucieszyła nowina

Od 1865 nie mógł zarządzać diecezją okupowaną przez Turków.

ks.Marcin Węgrzynowicz

Doktor teologii. Protonotarisz apostolski Był proboszczem w Tczycy, kanonikiem kolegiaty Wszystkich Świętych w Krakowie, kustoszem kieleckim, archidiakonem pilickim [1692]. Autor panegiryka o ks.Siwercie,kanoniku sandomierskim Splendor laureat sideris i t.d.,który wydał w 1713 r. w Krakowie.

*Doktor obojga praw (łac: Iuris Utriusque Doctor) - osoba posiadająca stopień naukowy doktora w zakresie prawa kanonicznego czyli kościelnego i świeckiego-cywilnego.

[aktualizacja 3 czerwca 2011]