Adam Franciszek Skorupka

O Pilicy » Żyli wśród nas » Literaci i artyści » Adam Franciszek Skorupka

Adam Franciszek Ksawery Józef Jan Nepomucen Władysław Skorupka urodził się 3 marca 1820 r. w Krakowie. Był synem Józefa Skorupki (1790-1835), senatora Wolnego Miasta Krakowa i Józefy z Przerembskich, którzy ślub zawarli 7 grudnia 1816 w Igołomii. Od 1830 r. Józef i Józefa Skorupkowie byli właścicielami Pilicy. W 1844 roku Józefa przekazała formalnie dobra pilickie córce Marii i jej mężowi Zefirynowi Ratomskiemu, zachowując jednak ich zarząd. Wiedza o dalszych losach Adama Skorupki do r. 1865 jest skąpa i niepewna. Kiedy 28 czerwca 1850 r. w sprawie prowadzonej przeciwko Abramowi Birnbaumowi o prowadzenie w Pilicy, w latach 1845/1846, interesów propinacyjnych bez konsensu, zapadł wyrok, Adam Skorupka, jako wójt pilicki, oraz jego matka jako owczasowa dożywotniczka, skazani zostali na zapłacenie w Urzędzie Skarbowym w Pilicy kary po 450 rs. każde.  Miejsce pobytu Adama i Józefy Skorupków było wówczas nieznane dla rosyjskiego Wydziału Skarbu. 

Adam Skorupka był wójtem pilickim w nieznanym bliżej okresie po r.1840, do którego funkcje tą pełnił Z.Szpotański, a przed 27 sierpnia 1845, kiedy wójtem został Jan Miłkowski. W 1847 r. Józefa Skorupkowa wycofała się z zarządzania dobrami pilickimi obejmując zapisane jej w spadku przez matkę, Łucję z Wodzickich, mocno zadłużone dobra Igołomia. Adam Skorupka otrzymał wykształcenie w Heidelbergu i w paryskim Collège de France. Nie wiadomo, co studiował i czy studia ukończył. Władał swobodnie kilkoma językami. Miłośnikiem teatru miał stać się podczas pobytu w Paryżu. Swoje doświadczenia zebrał w teatrach paryskich, a - jak się zdaje - przede wszystkim w garderobach tamtejszych tancerek. Około 1850 r. ożenił się z Karoliną Krasicką (1830-1877), z którą miał natychmiast się rozstać. Uchodził za starego kawalera i taki żywot prowadził. Przy podziale majątku po śmierci ojcazostał spłacony przez brata, Leona 1. Żył z kapitału, mieszkał zapewne w nabytej jeszcze przez ojca w r. 1822 kamienicy przy ul. Grodzkiej 43. 23 stycznia 1851 odbyła się w Krakowie premiera jednoaktowej komedyjki Mąż na pokucie, jego przeróbki z nieznanego francuskiego oryginału, którą odegrano kilkakrotnie. 2 kwietnia 1853 w teatrze na placu Szczepańskim zespół amatorów ze środowiska arystokratycznego wystawił Narzeczonych Józefa Korzeniowskiego. Skorupka wystapił w roli gen. Józefa Chłopickiego. Po śmierci dyrektora Hilarego Meciszewskiego teatr krakowski nie przedstawiał się pociągająco: zaniedbany budynek, opustoszałe magazyny, rozbity zespół i zniechęcona publiczność nie zachęcały kandydatów na fotel dyrektorski […] coraz bardziej chylił się do upadku, rzadko kiedy wśród tego świetniejsza zabłysła dlań chwila, a ostatnimi laty zeszedł do stanu niemal jasełek. W 1865 grupa obywateli krakowskich zebrała 15 000 zł reńskich na podźwignięcie miejscowego teatru i powierzyła kierownictwo sceny Adamowi Skorupce. 4 lipca prasa doniosła: Dowiadujemy się, Komisji Namiestniczej przypodania hr Adama Skorupki, udzieliwszy mu konsens na teatr polski w Krakowie, pod warunkami, na które tenże złożyć ma zobowiązania. O ile wiemy, wielu obywateli tutejszych przyrzekło hr. Skorupce przyjść z pomocą materialną, aby teatr ten podnieść do stanu odpowiedniego wymaganiom publiczności i potrzebom sztuki dramatycznej. Należy się spodziewać, że za wspólnym usiłowaniem dojdzie Kraków z czasem do widowisk teatralnych przypominających świetne czasy przedsiębiorstwa Meciszewskiego. O wyborze Skorupki zadecydowała popularność i pozycja towarzyska kandydata, która zagwarantowała teatrowi sympatię i poparcie elity społecznej Krakowa. K.Estreicher napisał: Sam tytuł hrabiego doczepiony do nazwiska, wiele dopomagał do pomyślności sceny, bo stosunki, jakie miał z towarzystwem świata, uznającego się za wyższy w hierarchii społecznej, zmusiły niejako to towarzystwo do wzięcia udziału w podniesieniu polskiej sceny […] Wpływowe sfery krakowskie uznały […] za czyn dobrego tonu, a pośrednio za czyn patriotyzmu rozebranie abonamentem lóż i krzeseł […]. Nie będąc fachowcem Skorupka powierzył kierownictwo artystyczne J.T.S.Jasińskiemu. Sam, w sierpniu 1865 r., udał się do Wiednia, gdzie zakupił nieco dekoracji oraz kostiumów oraz doWarszawy, gdzie […] znany kompozytor p. Duniecki przyrzekł usługi swoje dla tutejszego teatru. Zorganizowano nowy zespół, w którym obok doświadczonych aktorów było sporo młodych: Helena Modrzejewska , Antonina Hoffmann , Wincenty Rapacki , Feliks Benda  i Bolesław Ładnowski . 1 października 1865 nastąpiło otwarcie teatru. Wystawiono Zemstę A.Fredry. Oświecenie sali teatralnej, różne w niej ulepszenia, na jakie miejsce pozwala, wszystkie ubiory prosto z igły zasługują także na wzmiankę, jako dowodzące staranności dyrekcji. […] Wszystko, co tylko dało się zrobić w ciągu tak krótkiego czasu, zrobiono: nowy dyrektor, nowy reżyser. nowy dyrygent muzyki, nowe grono artystów, odświeżenie sali teatralnej, ogrzanie jej, zaopatrzenie się w repertoar znacznie zbogacony, a teraz pozostają jeszcze tylko względy Publiczności. Nie do pobłażania ją zachęcamy, ale życzymy nowej Dyrekcji, aby nie miała do walczenia z uprzedzeniem z góry powziętym, a co gorsza - z obojętnością. Jutrzejsze przedstawienie nie będzie decydowało o losie teatru, ale o tym, czy publiczność nasza ocenia teatr jako przybytek sztuki i języka, lub też przekłada nadeń arenę popisów dla skoczków, małp i psów uczonych. Teatr krakowski szybko odzyskiwał utraconą pozycję, stając się ośrodkiem życia kulturalnego w mieście. Zdobył na nowo liczną publiczność i coraz częściej zwracał uwagę prasy. W styczniu 1866 Jasiński zrezygnował, a jego miejsce zajął S. Koźmian, jako reżyser i kierownik artystyczny, a później także jako wspólnik. Wg niego Skorupka nie miał kwalifikacji potrzebnych dyrektorowi teatru, był nieopanowany i złośliwy, rządził się fantazją, osobistymi sympatiami i animozjami a jego stosunek do aktorek był powodem wielu zajść. Skorupka miał jednak poważny udział w uzyskaniu od r. 1867 stałej subwencji miasta dla teatru polskiego. Od 1 stycznia 1868 wystawiono wiele razy komedię ze śpiewami, w jednym akcie, Wybory do Rady Miejskiej jego autorstwa. W połowie 1868 Koźmian, skłócony z dyrektorem, opuścił teatr. Zabrakło rzeczywistego kierownika sceny i reżysera, którego nie mógł zastąpić zbyt mało jeszcze doświadczony Benda, co przerwało łańcuch sukcesów. Modrzejewska [...] wyjechała okolo Wielkiejnocy do Warszawy z wiedzą entreprenera teatru Adama Skorupki i dała u was trzy przedstawienia. Za powrotem otrzymała za to dymisję. Bo to proste wyrachowanie entrepryzy aby nie opłacać przez lato kosztownej artystki skoro i bez niej teatr krakowski na prowincji sowity dochód przyniesie.

Skorupka pozwał Modrzejowską o straty z powodu rozwiązania kontraktu. Krytyka przypisała mu wszystkie zawinione przezeń i niezawinione niepowodzenia. W roku 1869 próbował objąć dyrekcję teatru lwowskiego. W tym samym roku otrzymał pozwolenie na budowę teatru w Krynicy. Wkrótce powierzył reżyserię młodemu i niedoświadczonemu Bendzie i jemu przypisywał liczne niepowodzenia teatru w latach 1869-71. Doszło do kolejnych ostrych zatargów i w lecie 1871 r. Benda wyjechał do Warszawy. W 1871 Skorupka ogłosił pierwszy krakowski konkurs dramatyczny, na którym nagrodzono Epidemie i Pracowitych próżniaków. W tym samym roku ukończona została budowa w Krynicy budynku teatralnego, w którym wystawiano sztuki w okresach letnich 2. Bezradny wobec mnożących się porażek, w dodatku ciężko chory, Skorupka zwrócił się do Koźmiana z prośbą o przejęcie teatru i 15 listopada 1871 r. zakończył swoje urzędowanie. Z prawnego punktu widzenia Koźmian prowadził jedynie teatr w zastępstwie Skorupki, który nadal posiadał koncesję. Schorowany Skorupka wyjechał do Warszawy. Chorował jeszcze przez rok i zmarł 18 października 1872 r. Pochowany został na cmentarzu Rakowickim. Jego działalność, pomimo kontrowersji, przyniosła odbudowę teatru krakowskiego, który nawiązał stałą współpracę z Teatrem Powszechnym w Warszawie oraz z Teatrem Dramatycznym w Zagrzebiu. Zespół krakowski wyjeżdżał na występy do Poznania, Mysłowic, Tarnowa i Solca. On pierwszy starał musię nadać cechę europejską i cywilizowaną oraz polor dobrego towarzystwa. Postrzegany był jako człowiek nadzwyczaj towarzyski, bywalec salonów, kawalarz, a jednocześnie chimeryczny, kłótliwy, uparty weredyk, sarkastyczny ironista, uwodziciel kobiet, bezceremonialnie z nimi postępujący, z usposobienia autokrata, nieraz małostkowy.


 1 Leon Julian Skorupka (19 kwietnia 1822 -12 stycznia 1875), poseł do Sejmu Krajowego Galicji I kadencji (1861-1867). Siostrami Adama były Kaliksta Marianna i Maria.

2 Budowla runęła w kwietniu 1875 pod ciężarem wielkich śniegów.